Orthen-West

Noord

Leo en Toon

Zes weken na eerder bezoek lijkt Orthen-Links nog altijd op de treurige ansichtkaart Groeten uit Fallujah. Huizen met halve daken, kapotte ruiten.

Nee, hier woedde geen veldslag. Nederland kent alleen prijzen-oorlogen. Dit is geplande sloop. Tussen juli en oktober gaan 238 huizen in Orthen-Links tegen de vlakte. Voor nieuwbouw: 165 huur- en 68 koopwoningen.

Het is maandagmiddag. Leo van den Broek (59) staart naar het hoekhuis Van Batenburgstraat 27. Daar groeide hij op, met zus Anja. De zeldzame keren dat Leo alleen thuis was, draaide hij snoeihard Queen en T.Rex. Dan ging het dak eraf. Indertijd eventjes, nu voorgoed: boven zijn oude slaapkamer zit een gat. Het gaapt. Sloop is vermoeiend.

In de keuken van de overburen hangt een bloemetjesgordijn. Maar of je dat hier zou willen zijn? Er ligt een gekantelde thuistap van Krups in de tuin, maar carnavalesk is de sfeer niet. Zelfs biervliegjes mijden tijdelijk Orthen-Links.

Achter zijn ouderlijk huis tekende Leo een krijtgoal op de muur. Lidmaatschapsnummer 40 bij OSC. In 1973 moesten de clubvelden wijken voor uitbreiding van het kerkhof. Maar Leo bleef zijn tegenstanders vakkundig onder de grond schoffelen.

Dagelijks stak hij de oude rijksweg over. Aan de Ketsheuvel lagen school en snackbar. Dat was Orthen-Rechts. In de jaren zestig kwamen er ook twee-onder-een-kappers en villa’s. In de benamingen Orthen-Links en -Rechts ritselde voortaan een stemadvies.

Tijd voor een wandelingetje. Op Hertog Godfriedstraat 5 hapt een graafmachine in een keukentje. Slik, weg. Dertig huizen verder zit rolstoelhouder Toon van der Heijden op zijn vaste stek. Vóór zijn koopwoninkje. Vrijwel elke droge dag groet Toon zo’n drie- à vierhonderd voorbijgangers. Van de ochtend tot de avond. Da’s zijn hobby. Als zijn vrouw Nelly klaar is met Utopia kijken en patiencen op de computer, rijdt ze hem naar binnen.

Toon (86) is oud-tankwagenchauffeur bij Heineken. Hij houdt niet van bier. Deze zomer kijkt hij uit op de half gesloopte Edmondstraat. Mooi gezicht, vindt Toon. Hij is Rosmalenaar. Van hem mag heel Orthen-Links plat. Toon wil het liefst naar Rosmalen terug. Dat zal ook zijn laatste rustplaats zijn. Alle dagen op Orthen zitten is al erg genoeg. Laat staan liggen.

Zijn vrouw Nelly (82), die spontaan koffie voor het bezoek zet, wil voor geen goud uit Orthen weg. Ze is op de Engelsedijk geboren. Op 28 april 1960 trouwde ze gelijktijdig met haar zussen Riek en Jo. De drie bruidsparen gingen in Orthen-Links wonen. Enkel Nelly en Toon leven nog. De tijd sloopt zonder vergunning.

Toon schuift wat in zijn rolstoel. Dertig jaar voetbalde hij bij OJC, enkele jaren in het eerste. Favoriete plek: rechtshalf. In 2006 kreeg hij koudvuur, een verwoestende infectie. Zijn onderbeen is geamputeerd. Rechtshalf.

Het is vier uur. Ex-OSC’er Leo neemt voorgoed afscheid van Orthen-Links. De oud-OJC’er blijft achter. Ongewild, maar met open ogen.

Toon blijft de wereld groeten.

Eric Alink | Brabants Dagblad, woensdag 7 september 2016

Ansichtkaart [1]

Orthen-Links oogt als een droevige ansichtkaart. Een grofkorrelige zwart-wit foto met de opdruk ‘Groeten uit Aleppo’. Het zou ook Fallujah of Homs kunnen zijn, want alle verwoeste huizen in de wereld lijken op elkaar: hun voordeur staat gastvrij open of is foetsie. Maar niemand wil naar binnen.

Ook Van Batenburgstraat 27 is verlaten, net als tientallen andere slooppanden in de Adelheidstraat en Hertog Godfriedstraat. Leo van den Broek stapt over de drempel, een terugkeer na 25 jaar. Hier stierf zijn vader in 1991. Leo wijst naar het schrootjesplafond in de huiskamer. „Nog precies hetzelfde”, zegt hij. Het hout is lichtbruin van lak, sigarettenrook en koffiedamp.

In 1958 kregen zijn ouders de huissleutel. Leo was twee, zijn zus Anja vijf. Een fijne, maar poppenhuizig kleine woning van zestig vierkante meter. De buren deelden de inpandige zuurstof met vijf kinderen. Keikleine kiet is Bosch voor claustrofobisch huis.

Leo loopt de trap op. Linksvoor: de echtelijke slaapkamer. Aangrenzend die van hem. Op de rand van zijn bed veroverde hij zijn eerste kus van buurmeisje Carolien. Zij hapte nog meer naar lucht dan thuis. Later draaide Leo muziek van Queen en Supertramp op zijn pick-upje. Dreamer, you know you are a dreamer. Aan zijn oude slaapkamermuur hangt nog een affiche van twee dolfijnen. De zee is ver weg.

Leo kijkt rond, voor zover zes vierkante meter slaapkamer het werkwoord rondkijken rechtvaardigt. Met een hoofdknikje: „Da’s mijn oude kast.” Hij herkent hem aan het schuifslotje. De legkast staat open. De leegte ligt keurig opgevouwen op drie planken.

In het halletje flonkert een aansteker van Platinum Casino & Hotel in Bulgarije. Da’s mijlen voorbij de horizon, vanuit Orthen-Links. Uit zijn jeugd herinnert Leo zich maar drie bewoners met buitenlands bloed: de familie Boerjan, oud-profvoetballer Arthur Hoyer en een blingbling-Surinamer die Leo’s moeder consequent ‘de zwarte buurman’ noemde. Andere opvallende bewoners: de roodharige Kees Snoeij, de poetszieke mevrouw Jonkergouw alias Lodalientje en fietsenmaker Van de Donk die het verdomde om Leo’s Puch te repareren zolang hij een hippiehoog stuur had.

Terug op straat. De stoepen zijn al weggebroken, rioleringspijpen slingeren rond. In fasen gaan 238 woningen in Orthen-Links tegen de vlakte. Voor nieuwbouw: 165 huur- en 68 koopwoningen. Leo kijkt naar de ramen van de buren. Er zitten kogelgaten in. De toedracht? Mogelijk antwoord: niet alleen in de Wilgenstraat hebben ze weinig op met tijdrovend conflictmanagement.

Toch was Orthen-Links een fijne buurt, zegt Leo. Het bewijs ligt achter zijn oude huis: een pleintje dat ooit trapveldje was. Toen hielden God, ouders en buren een oogje in het zeil. Nu staat er een hoge mast met camera’s. Bewakingsbedrijf Cyclop ziet alles, behalve wat Leo ziet als hij zijn ogen dichtdoet. De herinneringen aan Orthen-Links zijn van hem.

Eric Alink | Brabants Dagblad, woensdag 13 juli 2016

Grondhouding

Ken uw grond. Dat is niet alleen een wijsheid uit bordspellen – zoals Risk of Kolonisten van Catan – maar het geldt ook voor bewoners. Om die reden heb ik een maand geleden in Orthen-Links bodemmonsters genomen. Op drie plekken: in de achtertuin van een woning aan de Van Batenburgstraat, bij de voormalige speelrekken aan de Orthense Donk en in een plantsoen aan de Adelheidsstraat. Op mijn verzoek heeft de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek in Amersfoort een grondige analyse uitgevoerd. Dit is het eindrapport [toont rapport], waarvan ik de meest in het oog springende bevindingen graag met u deel.

Geduld

Wat als eerste opvalt, is de vondst van knalrode schilfers. Uit nader onderzoek blijkt dat het om stukjes van de halfedelsteensoort jaspis gaat. Er zijn ook intacte exemplaren gevonden, waaronder deze [toont twee bloedrode halfedelstenen]. In esotherische kringen staat jaspis te boek als de steen van geduld. Wie ongedurig is, vindt rust bij jaspis. Het is dan ook geen toeval dat deze halfedelsteen zo rijkelijk in de bodem van Orthen-Links voorkomt. Voor zover mijn geheugen reikt, heeft het immers drie wethouders gekost om hart en ziel van Orthen-Links te redden.

De eerste was Rodney Weterings, een daadkrachtige man met een liefde voor saneren en herontwikkelen. In de naam Rodney Weterings zit dan ook het begrippenpaar Destroy + Renew verborgen. Maar Orthen-Links moest geduld hebben.

Zijn opvolger was Jeroen Weijers, een bourgondisch type. Wie met de letters van zijn naam goochelt, ontdekt het anagram Erewijnroesje. Maar het glas op Orthen-Links kon niet worden geheven.

Gaat dat met de huidige portefeuillehouder Eric Logister wel lukken? Ja, het is een man die aanpakt. Al een wethoudersperiode lang zit in de naam Eric Logister een bemoediging verstopt: Regelt risico.

Samen met BrabantWonen en Van Wanrooij Bouw & Ontwikkeling zorgt Logister ervoor dat de concentraties jaspis alias geduldsteen in de bodem van Orthen-Links tot nul gereduceerd worden. Het heeft even geduurd, maar op z’n Bosch gezeed: dan hèdde ôk wè.

Kinderrijk

Een tweede vondst van het ROB betreft knikkers. Dat is niet zo vreemd. Orthen-Links is van oudsher kinderrijk. Er is hier zestig jaar gehinkeld, gestoeprand en verstoppertje gespeeld. Op de pleintjes en in de brandgangen was altijd wel een knikkerkuiltje te vinden. Ik hoop vurig dat kinderen het jeugdige karakter van Orthen-Links blijven onderstrepen. Hoe meer jonge aanwas, hoe levendiger. Dat moet lukken. Volgens een veelbelovende website krijgt Orthen-Links rij- en hoekwoningen van het type Eros en Cupido. Dat klinkt stukken gezelliger – en kroostrijker – dan woningtype Ganzebord of Halma.

Ronduit frappant noemt de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek de hoge concentraties papierresten van feestslingers en confetti. Maar wie deze biotoop kent, zal het niet verbazen. Orthen-Links is altijd een buurt van samenkomst en gezelligheid geweest. Hier denk je klokslag vier uur niet aan Cup-A-Soup, maar aan iets koelers. Het liefst in aanwezigheid van anderen. Het is dan ook geen toeval dat feestartikelenwinkel Las recent van de binnenstad naar de Aartshertogenlaan is verhuisd. Zo zitten ze dichter bij Orthen-Links, bron van vrolijkheid. Wanneer bodemkundigen over een eeuw de sporen ontdekken van het serpetinekanon [dat bij het heien van de eerste paal is afgegaan – red.], zullen ze dan ook met een glimlach vaststellen dat Orthen-Links nooit afscheid heeft genomen van het motto carpe diem oftewel pluk de dag. Da’s een bemoedigend vooruitzicht.

De ROB heeft ook veel sporen van flora en fauna ontdekt. Hier groeiden zonnebloem, tamme kastanje en wilde wingerd – en nog altijd. Van één plantje zijn opmerkelijk veel wortelresten gevonden: de Trifolium repens. Oftwel het klavertje-vier. Er is geen lapje Orthen-Links of het is met die geluksbrenger bezaaid. Verdere deelname aan de Postcodeloterij kunnen de bewoners van 5231 VA tot en met 5231 VL zich dan ook besparen. Ze zíjn al gelukkig. Trouwens, Nicolette van Dam zou zich met die vrachtwagen op slag klem rijden: in Orthen-Links vinden ze speel-en groenvoorzieningen belangrijker dan asfalt.

Tot slot noemt het ROB-rapport nog wat losse bodemvondsten, waaronder een lidmaatschapskaart van voetbalclub OSC ’45, enkele gefossileerde krachttermen, wat resten van een partytent en een kruiwagenwieltje van een tuinkabouter.

Neandertalers

Aan één kwestie heeft het ROB zich niet willen branden. Wijselijk onthoudt de dienst zich van een conclusie over de ouderdom van de grond. Dat ligt gevoelig. Dit leef- en woongebied is immers ouder dan Den Bosch. In 2015 vierde Orthen dat het twaalfhonderd oud bestond. Die mijlpaal zal Den Bosch pas in 2385 bereiken. Natuurlijk ken ik de tegenwerping van Bosschenaren. Die wijzen graag op de resten van een Neandertalerkamp aan de Hekellaan. Eerlijk is eerlijk: ze hebben wel een punt. Een extra argument: de Bosschenaar van nu wijkt evolutionair bezien niet af van de Neandertaler die 35.000 jaar geleden in dit moerassige gebied rondsjokte en onsamenhangende klanken uitstootte.

Nothing has changed.

Toch geven ze zich in Orthen niet zo snel gewonnen. Zo beweren kwade tongen dat nederzettinkje aan de Hekellaan geen authentiek maar een alternative kamp is geweest. Dat is een forse beschuldiging, want het suggereert boze opzet. Toch valt het niet op voorhand uit te sluiten. Want om de schijn van eerbiedwaardige oudheid te wekken, gaan ze ver in Den Bosch. Erg ver. In de binnenstad – zie de Markt – knutselen ze zelfs quasi-historische bouwsels die ze van oude luiken en spinrag voorzien.

“Het is de kift”, zeggen ze in Orthen. Dat klopt. Diep in hun hart zouden veel Bosschenaren hier maar wat graag wonen. Het bewijs voor hun stille hunker vind je op slechts vijftien à twintig kransworpen afstand [wijst richting begraafplaats]. Want Bosschenaren, die met veel kabaal overal op stáán, willen zelfs liggen op Orthen – en daar nog grif voor betalen ook.

Cadeautje

In zijn eindconclusie stelt het ROB dat de bodem van Orthen-Links vruchtbaar en veelzijdig is. Da’s goed nieuws, want het verleden is altijd de drager van het heden. In die wetenschap beloven de sporen uit dat verleden – de geduldsteen japis, de knikkers, de slingers en het klavertje-vier – een geweldige toekomst voor de bewoners.

Wel wil ik voorstellen om ook anderen in het geluk van Orthen-Links te laten delen. Een nieuwe bouwfase met 59 woningen breekt hier aan. Laten we grond van deze plek in 59 glazen potten doen en opsturen naar treurige oorden op de wereld. Ik denk aan het dorpje Vrouwenverdriet in Noord-Holland, het waaigat Pasop in Groningen, en het gehucht Duistere Steeg in Gelderland. Laten we ook de sneue gemeenschappen voorbij de horizon niet vergeten. Ik wijs op het stadje Boring in Oregon, Disappointment Island bij Nieuw-Zeeland en het dorp Nothing in Arizona. Stuk voor stuk plekken waar ze snakken naar zingeving en plezier.

In een Engelstalig handleidinkje zullen we de lokale bewoners uitnodigen om de aarde van Orthen-Links in hun leefgebied te verstrooien. Zon en regen zullen de rest doen. Op 59 plekken over de wereld zal vriendschap kiemen, verbondenheid wortelen en liefde bloeien. Want in Orthen-Links vormen zij de grond van het bestaan.

Voordracht bij aanvang nieuwbouw Orthen-Links op 23 maart 2017

Eric Alink, 23 maart 2017

Bossche Encyclopedie |