Bartjes [1]

Hannie rommelt in de keuken. Zij is de voormalige thuiszorghulp van Gerard die bijna drieëntachtig is. ‘Koffievoorraad in het middelste kastje!’, brult hij uit de huiskamer. Het Swarovksi-kristal van zijn overleden vrouw Annie trilt ervan. In postcodegebiedje 5213 CE tot 5213 EV is zulke luidkeelsheid aangeboren. Handigheidje van de evolutie, denken biologen. Want een stevig strottenhoofd komt van pas in de Graafsewijk. Wie zich amper gehoord voelt, wil zijn stem kunnen verheffen.

Gerards vader was huisschilder. Favoriete kleur: ooievaarswit. Zijn zestien kinderen hoorden op zondag dat de hel naar zwavel rook. Gelukkig had pastoor Barten ook een neus voor de schuld, armoede en drank in zijn wijk. Ooit nam de volkspastoor zelfs de schuld op zich, nadat Gerard en zijn vriendjes het raam van de buren aan diggelen hadden gevoetbald. Gerards vader zette nieuw glas; de rekening mocht naar de pastorie.

Op zijn veertiende moest Gerard de fabriek in. Bij De Gruyter maakte hij P-koffie oftewel koffiestroop. Daar leerde hij de benepen kruideniersmentaliteit die diep in het Bossche DNA zit. Alles voor het geld: ondeugdelijke voedingswaren die filialen retour stuurden, werden steevast hergebruikt. Afgekeurde gomballen eindigden in de koffiestroop; beschimmelde koekjes gingen na verkruimeling weer het deeg in.

Later stapte Gerard over naar typemachinefabriek Remington: het ƒ-teken op de toetsen lokte. Hij stanste, ponste, zaagde, vijlde. Maar elke dag haalde hij zijn vingers open aan de scherpe metaalrandjes – ook buiten augustus was het bramentijd. Dan maar het magazijn in, besloot Gerard. Tot aan zijn pensioen werkte hij bij het depot van loodfabriek Rouppe van der Voort in de Vogelwijk.

Op zijn tweeëntwintigste trouwde hij met Annie. Al vroeg leerde het stel dat je in Graafsewijk-Zuid oftewel de Bartjes zelf je huisvesting regelt. Hun krappe woninkje aan de Plataanstraat ruilden ze onderling met Cornelia uit de Kastanjestraat. Sinds haar Janus dôôd was, zat ze te ruim. Zes-en-een-halve gulden huur in de week, net te doen. Later belandden ze boven cafeteria De Dageraad. Maar de vetste kans roken ze in de jaren 80: woningruil met Damen uit de Cederstraat. Zo geschiedde.

Acht jaar geleden stierf Annie. Maar Gerard woont fijn. Zoetjesaan naar verzorgingshuis Anthoniegaarde? Nog niet horizontaal. Sinds zijn nieuwe hartklep en pas overwonnen evenwichtsstoornissen wil hij honderdvijftien worden. Op de stoep staat zijn kersverse scootmobiel. De magnetronmaaltijden van de Lidl vindt hij lekker. Twee glazen jenever en een trapliftje versoepelen zijn dagelijkse reis naar de slaapkamer. Niet de harde stem maar vrijheidsdrang is de evolutionaire winst in de Bartjes.

Eric Alink | Brabants Dagblad, woensdag 30 augustus 2017

Bartjes [2]

Nog twee nachtjes slapen. Dan is Gerard jarig. Drieëntachtig wordt ie, maar hij oogt vijf jaargangen Katholieke Illustratie jonger. Het belooft een rustige verjaardag te worden. Van zijn vijftien broers en zussen zijn velen overleden. Overige familie, kinderen, kleinkinderen? Gerard zwijgt gepast. In zijn stamboom staan niet enkel hartjes gekerfd.

Hij is geboren en getogen in de Bartjes. Van oudsher een woelige volksbuurt met armoe. Een eeuw geleden lijkt de straatnamencommissie dat lot te hebben willen versuikeren. Tot haar bedenksels behoren Acaciasingel, Lariksplein en Esdoornstraat, adressen waarin je geen kogels maar vogels hoort fluiten. Ronduit een vondst van de toenmalige commissie is Palmboomstraat. Tropisch, hangmatterig, zwoelig. Zo’n chique naam hebben ze zelfs op Zuid niet.

Gerard woont in de Cederstraat, die naar een mediterrane boomsoort is vernoemd. Hij is gepensioneerd weduwnaar, na vijftig jaar fabrieksarbeid bij De Gruyter, Remington en Rouppe van der Voort. Medisch is hij een mirakel: aan zijn rechteroor is hij doof, maar rechtse geluiden hoort hij moeiteloos. Bij verkiezingen stemt hij op de PVV. Reden? De buitenlanders, zegt Gerard in z’n blauwe Hawaï-blouse met palmen. Die moet hij niet. Anderhalve kop koffie later blijkt dat ingewikkelder te liggen. Zijn buren zijn Marokkaans. Geen onaardige mensen, zegt Gerard. Ze groeten elkaar. Zijn overbuurvrouw was een jonge Afrikaanse. Zwart maar gezellig. Hij heeft haar hele huis gewit. Burenhulp vindt Gerard belangrijk.

Eén straatnaam in zijn wijk doet aan militaire stafkaarten denken: Zuidoosterfront. Het was oorlog, zegt Gerard over de rellen van zeventien jaar geleden. Stenenregens bewezen dat Graafseweg meer dan vier klinkers telt. Onnodige vernielzucht, concludeert Gerard. Van hem had de politie harder mogen ingrijpen. Niet dat de woutenkiet in zijn top drie van droomlocaties staat. Ook hij heeft weleens gevochten. In de Maxibar, waar Zoef de Haas geintjes over zijn doofheid maakte. Maar verder mijdt hij trammelant. De klassieke reflex in de Bartjes – bij blauw zwaailicht verzamelen – volgt hij allang niet meer

Zijn dagen slijt hij met kluswerk in zijn eigenhandig gebouwde schuurtje, duiven voeren op de stoep en voor anker gaan bij de viskar van Bettina Krol. Lekkerbekje, kibbeling. Vis is gezond, beweert graatmagere Gerard. Zijn leven lengt hij ook met zult en varkenslever.

Hij kijkt uit het raam. Om de hoek ligt de Wilgenstraat, die na de dodelijke steekpartij in 2016 aanspraak maakt op de naamswijziging Treurwilgenstraat. Maar verder wil Gerard dat alles bij hetzelfde blijft. Het zou een mooi verjaardagscadeau zijn: oud worden in de Bartjes, waar de Dageraadsweg nooit in Zonsondergangspad zal veranderen.

Eric Alink | Brabants Dagblad, woensdag 13 september 2017

1975	Redactie Groot onderhoud aan weer 167 huizen. Verbetering van 2 woningcomplexen in Graafsewijk Brabants Dagblad, zaterdag 21 juni 1975
2008	Marc Brink 'Broosheid' van de Bartjes Brabants Dagblad, donderdag 6 maart 2008
2008	Wim Hagemans Bombardement op Graafsewijk fatale vergissing Brabants Dagblad, vrijdag 17 oktober 2008 (foto)
2010	Robèrt van Lith Terug in de wijk die niet meer bestaat Brabants Dagblad, vrijdag 31 december 2010
2011	Wijk slopen is mantelzorg slopen De Graafsewijk staat al jaren in de krant, Paul Kagie ook. Tien jaar geleden werden ze vaak in één zin genoemd, in de tijd dat de politicus zich het lot van de volkswijk aantrok - en actie ondernam Henri van der Steen \| Brabants Dagblad, woensdag 10 augustus 2011
2012	Mark van de Voort Een heel andere kijk op De Bartjes Brabants Dagblad, zaterdag 5 mei 2012 \| 28-29
2017	Schreeuwen maakt in de Bartjes plaats voor praten Het is tijd het negatieve imago van de Bartjes in Den Bosch bij te stellen, vinden de wijk- en jongerenwerker. Brigit Groeneveld \| Brabants Dagblad, september 2017 \| Regio 1

2006

Dominique Elshout

Onze wijk

Drukkerij Haasbeek BV | Alphen a/d Rijn | ISBN 90-4450-740-0

2003

Wijken voorgedragen voor extra impuls

Het college schrijft een brief aan demissionair minister Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (Vrom), de heer Kamp waarin de wijken Boschveld en Bartjes, Eikendonk en Hofstad worden voorgedragen voor een extra impuls met flankerend beleid. Het stelt daarbij als voorwaarde dat een dergelijk impuls op geen enkele manier ten koste mag gaan van eerder vastgestelde gelden voor het Grotestedenbeleid.

B&W Besluitenlijst 28 januari 2003

Bossche Encyclopedie |

Graafsebuurt

Algemeen

Bartjes [1]

Bartjes [2]

Redactie

Marc Brink

Wim Hagemans

Robèrt van Lith

Wijk slopen is mantelzorg slopen

Mark van de Voort

Schreeuwen maakt in de Bartjes plaats voor praten

Dominique Elshout

Wijken voorgedragen voor extra impuls

Op deze pagina

Zie ook