Alink (1)
De val [1]
|
Volgens het christendom is hoogmoed de gruwelijkste van de zeven hoofdzonden. Gelukkig heeft het katholicisme oefeningen in nederigheid bedacht. Een van de oudste is het bouwen van kerken. Vaak zoeken zij het gezelschap van vogels en wolken. Hoog moet, is het katholieke credo. Ook in Den Bosch, dat eeuwenlang de gezegende bijnaam cleyn Rome had, is flink gemetseld. Torenhaantjeshoog reikten de steigers. Rond 1970 telde de stad ruim veertig kerken, kloosters en een kathedraal. Maar de toename van wereldse verleidingen – dagtochtjes in de DAF 55, kleurentelevisie, knalgele hotpants – trok de ogen weg van Jesaja 59:10: ‘Wij tasten naar de wand, gelijk de blinde’ en andere boetevolle bijbelteksten. Ook de onwrikbaarheid van het Vaticaan liet Bossche gelovigen wankelen, totdat ze hun evenwicht verloren en zich vastgrepen aan zichzelf, hun aura en hun ego. De kerken liepen leeg, de pretparken vol. In die jaren waakte bisschop Bluyssen over ons zieleheil. Hij verkondigde waar God woonde: in het hart van elke Bosschenaar. Dat maakte tienduizenden kubieke meters kerk overbodig, moeten zijn boekhouders op de Parade hebben gedacht. Sluiting van kerken zou een welkome kostenbesparing zijn – met wijwater houd je geen ketelhuis aan de praat. Het woord hamer staat twaalfmaal in de bijbel, zaag zestien keer. Het woord sloopkogel ontbreekt. Maar het kon Bossche kerk- en stadsbestuurders niet hinderen. In 1973 viel de eerste naoorlogse klap. Op het Emmaplein ging de ranke Heilige Leonardus tegen de vlakte, nadat Bosschenaren de neogotische kerk eerst liefdevol hadden leeggeroofd – ja, een biechtstoel past in een boedelbak. Op de schandplek verscheen Brugpoort, een betonblok waar het Brabants Dagblad in trok. Twee jaar geleden is het omgetoverd tot statig complex met huur- en koopappartementen. Het markeert fijntjes de ontwikkeling van Den Bosch. Eerst werd God geloofd, toen de krant-die-nog-een-meneer was, nu het geld dat geen lastige vragen stelt. In 1972 sloten de zware deuren van de Sint Pieter, de binnenstadskerk die krap vijftien offerkaarsen van Van Lanschot Bankiers verwijderd lag. Tien jaar later ging de donkere en kolossale basiliek tegen de vlakte, ondanks de handtekeningen van 10.157 Bosschenaren die hem op de lijst van beschermde monumenten wilden laten plaatsen. Kort voor de sloop lokte de dichtgemetselde Sint Pieter toch nog een bezoeker. Op 6 april 1982 klom de 22-jarige Henri uit de Hambaken heimelijk op het vermolmde kerkdak. Hoger en hemelwaarts. Volgens de een om zink te verzamelen. Volgens de ander om een duif te vangen. Die vogel vergezelt de vrede, soms een vrije val. Henri ligt op Orthen begraven. |  |
Eric Alink | Brabants Dagblad woensdag 23 mei 2018
Alink (2)
De val [slot]
|
Een halve eeuw geleden telde Den Bosch ruim veertig kerken, kloosters en kapellen. Hemelse gezangen, volle bak. Vooral in de Maria-maand was het drommen. Dagelijks brachten pelgrims en andere gelovigen eer aan de Zoete Lieve Vrouwe. Maar a day in May veranderde in Mayday Mayday: in de jaren zeventig begon het katholicisme een steile neergang. Wijwaterbakjes raakten droog, in de biechtstoelen verstomde gefluister. Lege kerken, veelzeggende echo’s: ‘Is uw godsgeloof sterk of pover?’ ‘Over, over, over.’ Vanaf die tijd zag de heilige Barbara, patrones van de bouwvakkers, een stad vol stofwolken. Talloze Bossche kerken gingen tegen de vlakte, waaronder de Leonardus, de Sint-Pieter, de Antonius van Padua, de Sacramentskerk, de Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand en de Bartjes. Enkele gewijde panden zouden een wedergeboorte beleven. Zo zat de SOS Rommelmarkt jarenlang in de Sint Josephkerk, waar de tweedehands beddenspiralen inspirerend tegen de doopvont leunden. Later nam partycentrum Orangerie de kerk over – van hostie naar hertenbiefstukje. Een culturele bestemming kreeg de Sint Jacobskerk, dat het Jheronimus Bosch Art Center huisvest. Zo’n mirakelse functiewijziging wachtte ook de Sint Cathrien, die medio 2015 dichtging. In het zicht van nieuwbouw zou Theater aan de Parade de kerk tijdelijk als podium gebruiken. Een logische zet: van wachten op God naar Becketts theaterstuk ‘Wachten op Godot’ is in Den Bosch maar een kabouterstapje. Toch bleek zelfs dat te groot – excellente maatvoering is geen Bossche eigenschap. Ondertussen heeft het bisdom de smaak te pakken. In de Heilige Hartenkerk, de prachtige driebeukige basiliek aan de Graafseweg, vond je vroeger op elke houten bank een bidboek. Na de kerksluiting in 2015 stelde het bisdom een naslagwerkje samen om kopers te interesseren: een bidbook, waarbij de klinkerverandering e-o meer christelijkheid doet vermoeden dan doorgaans in de vastgoedwereld wordt beleden. Inmiddels is het complex verkocht. Er komen twaalf luxe stadsvilla’s in. Laatste ontwikkeling: het vermarkten van de majestueuze San Salvatorkerk in Orthen. Zij doet dienst als opslagplaats voor kerkelijke goederen en kunst. Toch zonde, moet in kerkelijke kringen zijn bedacht. Zo kan de zwaargehavende relatie tussen Bosschenaren en het hogere zich nooit herstellen. In dat besef heeft het bisdom besloten om de kerk aan een exploitant van trampolinecentra te verhuren. Jump XL heet het beoogde springparadijs; Dump XL mopperen omwonenden die geluids- en parkeeroverlast vrezen. De vraag der vragen blijft of de trampolineklanten een sterkere hunker naar het hogere zullen gaan ervaren. Only God knows. Of de bisschop nu hoog of laag springt. | |
Eric Alink | Brabants Dagblad woensdag 6 juni 2018
Brochures
| 1995 |
"Verdwenen kerken en kloosters" Gemeente 's-Hertogenbosch 1995 |
Literatuur en bronnenpublicaties
Alph. G.J. Mosmans, 'Jodenkerk te 's-Hertogenbosch' in: Taxandria (1912) 218-219
Alph. G.J. Mosmans, 'Verborgen koper uit de Bossche kerken' in: Taxandria (1932) 196-198
Jan Mosmans, 'Bossche dubbelkerken' in: Taxandria (1940) 183-188
n: vermelding in een voetnoot
Bossche Encyclopedie |