Binnendieze
Algemeen
Encyclopedie van Noord-Brabant
Binnendieze
|
Naam van de Dieze in 's-Hertogenbosch, ontstaan door samenloop van en via kleine riviertjes van Dommel en Aa; deden in 's-Hertogenbosch dienst als verdedigingsgrachten, voor vervoer van goederen binnen de stad en voor afvoer van overtollig water. Sinds 1884 werd een gemaal geplaats om overstromingen te voorkomen. Het Dieze-water werd gebruikt bij branden en voor verschillende ambachten, bierbrouwerijen, smederijen, leerlooierijen. Er is een plan geweest om de Binnendieze te dempen om daarvoor een ondergrondse verkeersweg aan te leggen. In de 70-er jaren is men de Binnendieze echter gaan restaureren, zoals de kademuren. In 1985 wordt zij ingezet als toeristische attractie voor boottochten, ook onder de huizen door. Dergelijke toeristische tochten werden in 1927 reeds gepropageerd door de toenmalige burgemeester van 's-Hertogenbosch, mr. F. van Lanschot, die ook zelf tochten leidde en duizenden naar de stad wist te trekken. | 155 |
Encyclopedie van Noord-Brabant 1 (1985) 155
Verhalen en legenden I
Een zelfmoordenaar?
door Henny Molhuysen|
Er wordt weer door de Binnendieze gevaren. Bomers vertellen de geïnteresseerde gasten wetenswaardigheden rond deze stroom. Over de oorsprong: eigenlijk vormde deze vóór de stichting van de stad de delta van de Aa en de Dommel die bij de verschillende stadsuitbreidingen binnen de wallen kwam. En wist u, dat de Binnendieze onder het stadhuis stroomt en onder de V&D? En dat als vroeger de koningin in het Gouvernement logeerde er politieagenten in een boot onder dit Gouvernement op de Binnendieze lagen om het gebouw te bewaken? In het verleden werd er ook gevaren op de Binnendieze, door gemeentelijke bomers die ervoor zorgden dat het water schoon bleef. Met enige moeite lukte het anderen ook om kennis te maken met het onderaardse Den Bosch. De gemeentelijke bomers vertelden hun bezoekers graag het een en ander over de Binnendieze. Bijvoorbeeld over die zelfmoordenaar...
In januari 1902 voer een visser door de Binnendieze en zag ineens in het Hellegat (een honderd meters lange overkluizing tussen Gouvernement en de Wolvenhoek) een geraamte hangen. De man was hierdoor zó geschrokken, dat hij zijn aandacht niet meer bij de boot hield, die daardoor tegen het geraamte stootte. Het geraamte viel uit elkaar en in het water. Enkel de spijker en een stuk touw herinnerden aan het drama dat zich daar moest hebben afgespeeld. Er werd aangifte gedaan bij de politie, die zich wist te herinneren (zo vertelden de bomers) dat sedert kerstavond Adrianus Kievits werd vermist. Die zou het moeten zijn!
De bewaarders van de Binnendieze zetten de initialen van de zelfmoordenaar bij het eindje touw en konden jarenlang hun verhaal kwijt aan de geïnteresseerde en geïmponeerde nieuwsgierigen.
Nu, ruim 85 jaar later, hebben wij eens in de op het stadsarchief berustende overlijdensregisters van Den Bosch gekeken. Vele overleden Bosschenaren staan er in, maar in december 1901 of in januari 1902 treffen wij er géén Adrianus Kievits aan... Wat we wèl weten is, dat Walter Breedveld een boek heeft geschreven over een schipper op de Binnendieze. Het boek heette, naar de hoofdpersoon, „De Kieviten”
Heeft er soms iemand anders zelfmoord gepleegd? Of is het een goed geslaagde grap geweest? Waarschijnlijk het laatste, maar misschien komen we het wel ooit te weten.
|
Brabants Dagblad • donderdag 1 oktober 1987
Verhalen en legenden II
'Moedernaakt'
door Henny Molhuysen|
Met dit warme weer wordt er veel gezwommen in de plassen die 's-Hertogenbosch rijk is: de Zuider-, Ooster- en Noorderplas en in het Engelermeer. Maar er wordt niet gezwommen in de Dommel, de Aa en de Zuid-Willemsvaart. Evenmin in de Binnendieze. Toch deed men dat vroeger kennelijk wel. Zelfs in de Binnendieze. Dit gebeurde ook in de warme zomer van 1779. Men had er zich aan gestoord dat er Bosschenaren waren, 'veele jonge lieden en zelfs volwassene menschen', die de onbeschaamdheid hebben zich moedernaakt uit te kleden om te water te gaan.
In de Grote en Kleine Hekel, bij de Papenhulst en in de Haven gebeurde dat. De schepen Bowier maakte dit bekend in de vergadering op het Bossche stadhuis van 18 augustus 1779. Dit gebeurde, zo zei hij, 'tot geen geringe aanstoot van het publik'. Zijn mede-schepenen waren het met hem eens en nog dezelfde dag wordt een 'pubikatie' tegen het zwemmen bekendgemaakt. Op diverse plaatsen wordt dit drukwerk aangeplakt en zo kon iedereen er kennis van nemen.
De schepenen van de stad verbieden daarbij nogmaals ernstig dat er gezwommen of gebaad wordt in de stad. Zij zetten er meteen een forse boete op. Degenen die voortaan zwemmen krijgen een boete van drie gulden per overtreding. Van deze boete van drie gulden was de ene helft voor het gerecht, de andere helft voor degene die dit zwemmen bij de overheid meldde. Degenen die niet in staat waren deze voor die tijd forse boete te betalen, zouden acht dagen op de Gevangenispoort in arrest worden gesteld, 'te water en te brood'. Nadrukkelijk wordt erbij vermeld dat de ouders en voogden verantwoordelijk waren voor hun kinderen en pupillen.
Opvallend is dat een gedeelte van de te betalen boete bestemd is voor de aanbrenger. Dat kwam meer voor bij overtredingen in de 18e eeuw. Werd er bij iemand een hoop stro voor de deur aangetroffen, dan moest die verwijderd worden. Er konden immers ziekten van komen. De aanbrenger van deze 'milieu-overtreding' kreeg dan ook een deel van de boete. Een boete, die zelfs hoger was dan die van het zwemmen in de Binnendieze. Want behalve dat degene voor wiens gevel de vuiligheid werd aangetroffen een geldbedrag moest betalen, gold dit ook voor diens beide buren: dan hadden ze maar beter op 'hun straatje' moeten letten!
Het water in de Binnendieze is momenteel schoner dan het tien, twintig jaar geleden was. Er wordt weer in gezwommen, niet door mensen maar door vissen. Zwemmende en badende Bosschenaren wijken uit naar de buitenwijken. De badkleding is daar in de loop van de tijden ook veranderd. Alleen een naaktstrand kennen we nog niet. Dus nog steeds is het in 's-Hertogenbosch verboden 'zich moedernaakt uit te kleeden en in het water te swemmen'.
|
Brabants Dagblad • donderdag 18 augustus 1988
Archief
| 1967 |
Rijksarchief in Noord-Brabant 1860-2007Aantekeningen van rijksarchivaris L.P.L. Pirenne over archiefonderzoek naar vermelding in archiefbronnen naam "Binnendieze" in 's-Hertogenbosch, 1967. Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) |
Raadsbesluiten
| 2002 |
Doorstroming Binnendieze verbetertBurgemeester en wethouders spreekt een intentie uit aan Waterschap de Maaskant over de verbetering van de doorstroming Binnendieze. Om de toegankelijkheid van de Binnendieze, het vaarwater, de waterkwaliteit en de beheersbaarheid van de waterhoogte te verbeteren, worden gefaseerd de volgende vier maatregelen uitgevoerd. Er komt een schuif en verblijfsruimte in de Kruisbroederhekel, de Korenbrugstuw wordt geautomatiseerd, het Diezeriool wordt schoongemaakt en er komt een regelbare klep met vuilrooster om stilstaand water te voorkomen.
B&W Besluitenlijst 23 april 2002
|
Literatuur en bronnenpublicaties
H.F.J.M. van den Eerenbeemt en L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch op de drempel van een nieuwe tijd (1960) 170, 178, 186
J.J.M. Franssen, De Bossche arbeider in zijn werk- en leefmilieu in de tweede helft van de negentiende eeuw XXXIV (1976) 312, 345
C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 14, 15, 37, 62, 89, 91, 95, 140, 141, 142, 144, 191, 206
Henk Henkes, Van den Raethuys tot Stadhuis (2016) 12, 16, 20, 111, 141, 142, 153, 154, 169, 171, 175, 177, 185, 188, 195, 207, 259, 260, 272, 291
Charles de Mooij en Aart Vos, 's-Hertogenbosch binnenskamers (1999) 8, 14, 23, 24, 93, 94
Noordbrabants Historisch Jaarboek 16 (1999) 165, 168, 177, 184
Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 37, 38, 41, 49, 51, 161, 173-175, 283-285, 287, 341
n: vermelding in een voetnoot
Bossche Encyclopedie |