eene zware ijsere kast,1 voorzien met dubbele deuren met slooten en ijseren boomen, waarin tot 1733 stads archieven en Privilegien hebben berust, op deese kast stond in het ijser het Jaartal 1216 ingeslagen, zoodat die kast nog ouder was dan de kappel zelve. Deese kast is in 18362 uitgebroken”.
Dit door Gast medegedeelde jaartal van 1216 hebben blijkbaar Wichmans, Mudzaerts, van de Leemput, van Oudenhoven en tutti quanti niet gezien. Anders hadden zij daartegenover de wording der kapel, eerst in 1268, wel gemotiveerd.
Is Gast's mededeeling vertrouwbaar?
Aan zijn eerlijkheid en waarheidsliefde mag niet getwijfeld worden.
Kan hij zich bij het ontcijferen van het ingeslagen jaartal niet vergist hebben?
Dat is natuurlijk altijd mogelijk. De kom werd, na den beeldenstorm van 1566 wat vermaakt en opgelapt.3 Dat de smid in de Stoofstraat er bij die gelegenheid onduidelijk 1566 (= MDLXVI) ingeslagen heeft en Gast daaruit MCCXVI (= 1216) gelezen zou hebben of op eene andere wijze het ingeslagen jaartal verkeerdelijk zou hebben overgenomen, mag men, zonder beleediging voor Gast, niet veronderstellen.
Er blijft dus over, ten opzichte der ijzeren stadskom, die zich eenmaal in de kapel van 0. L. Vr. van den Bosch bevond, het volgende vast te stellen:
De stad liet in 1216 een ijzeren Kom smeden voor hare privilegiën en heeft die een tijd lang op eene ons onbekende plaats in de Romaansche St Jan opgesteld en bewaard.
Zij bracht die ijzeren stadskom later naar de kapel van 0. L. Vr. van den Bosch over. Dat kan pas ná 1268 gebeurd zijn, het aangenomen bouwjaar van dat doophuis of die kapel.
De Komme stond half in den torenmuur ingemetseld.
Ze zal, primitief, in den Zuidelijken kapelmuur geheel zijn ingesloten en nagenoeg „blind” zijn ingemetseld. Toen, bij een verruiming der kapel, die Zuidelijke, den toren belendende muur, (als gemist kunnende worden) werd weggebroken,4 kwam de ijzeren kom vrij te staan, waarop men ze, tot hernieuwde veiligheid, in den torenwand, zij het ook maar gedeeltelijk, weder vastmetselde.
Het eventueele jaartal 1216 op deze stadskomme, ontsteekt niet het minste licht over het bouwjaar der kapel (of het doophuis) en legt nog veel minder een gunstig getuigenis af omtrent den kritischen speurzin der zeventiende-eeuwers, die over de kapel schreven5 en niets over die kom, althans niet over zijn „millésime" berichtten !
1. | De stadskomme, in 1399 door de stad ergens in de kerk geplaatst, was van hout. Zie desbetreffende posten in stadsrekening No 4.
|
2. | De opbrengst van het oud ijzer is noch in de stads-, noch in de kerkrekening van 1836 te vinden. De kist, die op het stadhuis kwam en onder No 24 als de oude stadskom wordt aangeduid, (zie catalogus stadsarchief) kan natuurlijk deze oude van 1216 niet zijn! Er stond in het verwelfde kamertje tusschen schip en Zuider transsept, volgens Hermans, (manuscript, Genootschap) óók eene kist. Misschien is het deze, die onder No 24 ten gemeente-archieve werd gecatalogiseerd. Aan de tegenwoordige stadskomme op het stadhuis is niets bijzonders meer te zien.
|
3. | Stadsrekeningen, bldz. 789.
|
4. | Vergelijk op afb. 11bis teekening a. en b. met elkaar.
|
5. | De ijzeren komme werd den 23 Aug, 1566 uitgenomen, volgens verklaring van Heijndrick Goossens, notaris, (Prosper Cuijpers, Troubles, bldz. 320) en een tijdlang op het stadhuis bewaard, om na eenige reparatie en verandering weer in de kapel herplaatst te worden.
|
Jan Mosmans, "De St Janskerk te 's-Hertogenbosch" (1931) 27-31