afb.

Pensmarkt

Binnenstad Centrum

 
Bossche straatnamen

Unieke Pensmarkt

door Ed Hupkens

Stadsblad woensdag 21 juli 2010
 
De Bruijn

Wisselkantoortjes aan de Pensmarkt

door Martin W.J. de Bruijn

1
2
3
4
5
6
Noten
1.Gemeentearchief 's-Hertogenbosch (GAHt), Verzameling 'Charters en Privilegien', charter nr. 176.
2.Idem nr. 179.
3.J. van der Vaart, Het Bossche minderbroeders klooster, in: 750 jaar Minderbroeders in Nederland, Binnenpandreeks I (z.pl. 1978) 25-38, aldaar 33-34, heeft gesteld dat hiermee het terrein van de minderbroeders naar het zuiden werd uitgebreid en dat daarlangs de Minderbroedersstraat werd aangelegd. Maar hij geeft niet aan hoe de in de oorkonden vermelde topografische gegevens in zijn opvatting zijn in te passen.
4.GAHt Rechterlijk archief (R.) nr. 1213 fol. 246 (1443 augustus 6); nr. 1213 fol. 248v (1443 augustus 13); en nr. 1221 fol. 247v (1451 februari 13). Gheenken is een verkleinwoord van Gerard of Gerrit (zie H.P H. Camps, ed., Oorkondenboek van Noord-Brabant tot 1312, dl. I, De Meierij van 's-Hertogenbosch ('s-Gravenhage 1979) blz. 1179 s.v. Gerard).
5.GAHt, R. nr. 1182 blz. 122 (1400 juni 25): domo lapidea et area sita in Buscoducis ad Forum inter cymiteri um fratrum minurum in Buscoducis ex uno et inter cameras et aliam hereditatem dicti Godefridi ex alio, atque de et ex camera lapidea ac aliis edificiis cum suis fundis retro dictam domum lapideam situata; aldus ook R. nr. 1210 fol. 200v (1440 april 15).
6.GAHt, R. nr. 1188 fol. 414v (1413 mei 16): Godefridus Hoyer, maritus et tutor Heilwigis sue uxoris, filie quondam Gerardi Claus.
7.Daarvoor verwijs ik naar het niet gepubliceerde onderzoeksverslag (Intern rapport GOBH, nr. 36) dat bewaard wordt bij de Bouwhistorische en Archeologische Dienst, die dit onderzoek heeft gefinancierd.
8.GAHt, R. nr. 1178 fol. 328.
9.J.F. Niermeyer, ed., Mediae Latinitatis lexicon minus, s.v. posticum.
10.J. Verdam, ed., Middelnederlandsch handwoordenboek, s.v. stap.
11.GAHt R. nr. 1193 fol. 155.
12.Ook wel met een verkleinwoord craticula genoemd. Utrechtse voorbeelden bij M.W.J de Bruijn, Husinghe ende hofstede. Een institutioneelgeografische studie van de rechtspraak over onroerend goed in de stad Utrecht in de middeleeuwen (Utrecht 1994) 166-167, 190, 211, 326, 344 en 346.
13.Verdam, Middelnederlandsch handwoordenboek s.v. Soe.
14.GAHt, R. nr. 1178 fol. 328 (1389 november 23): duas hereditates, quarum quelibet novem pedatas in latitudine et undecim pedatas in longitudine continet, sitas in Buscoducis iuxta cimiterium fratrum minorum inter posticam dictam der minderbrueder stappen ex uno et inter hereditatem Stephani dicti Haec ex alio, venditas sibi ab oppido de Buscoducis, prout in litteris vero sigillo sigillatis.
15.excepto censu oppidi de Buscoducis in dictis litteris contento. Een dergelijke uitgifte verschafte de verkrijger een recht dat de tegenwoordige eigendom nabij kwam (zie over deze problematiek De Bruijn, Husinghe ende hofstede, passim, m.n 58-62, 258-272).
16.GAHt, R. nr. 1178 fol. 279v (1390 juli 28): domum et aream in qua Raso campsor ad presens moratur, sitam in Buscoducis iuxta portam conventus fratrum minorum, --- quadam camera cum suofundo, sita in Buscoducis ad Forum iuxta conventum fratrum minorum inter cameram Danyelis Roesmont ex uno et inter cameram spectantem ad Iohannem dte Joede ex alio.
17.GAHt, R. nr. 1179 blz. 296v (1391 september 23): medietatem duarum camerarum cum suo fundo, sitarum in Buscoducis ad Forum iuxta cymiterium fratrum minorum inter hereditatem quondam Henrici filii Henrici de Uden, nunc ad Danielem Roesmont spectantem, ex uno et inter hereditatem Iohannis die Yoede ex alio.
18.GAHt, R. nr. 1181 blz. 150-151.
19.Een latere overdrachtsakte (GAHt, R. nr. 1246 fol. 369, 1477 augustus 22) zegt dat van deze twee grondstukjes twee kamers zijn gemaakt. Zie ook R. nr 1218, fol. 264 (1448 april 17).
20.GAHt R. nr. 1190 fol. 181v: duas cameras cum suis fundis que fuerant quondam Arnoldi Volken, sitas in Buscoducis ad Forum inter hereditatem Theoderici Jans soen ex uno et inter cameram cum suo fundo ad Petrum Yoede filii quondam Petri spectantem ex alio, tendentem a Foro predicto ad cymitherium fratrum minorum.
21.GAHt, R. nr. 1207 fol. 96
22.GAHt, R. nr. 1209 fol. 207v (1439 april 13)
23.Bv. GAHt R. nr. 1253 fol. 204 (1484 januari 19)
24.B.C.M. Jacobs, Justitie en politie in 's-Hertogenbosch voor 1629 (Assen-Maastricht 1986) 89-90; R. van Uytven, Geldhandelaars en wisselaars in het middeleeuwse Brabant, in: H.F.J.M. van den Eerenbeemt, red., Bankieren in Brabant in de loop der eeuwen, Bijdragen tot de Geschiedenis van het Zuiden van Nederland LXXIII (Tilburg 1987) 5-6.
25.Zie de schepenlijsten bij Jacobs, Justitie en politie, 262-264
26.GAHt, R. nr. 1194 fol. 313v.
27.J. Mosmans en A.G.J. Mosmans, Oude namen van huizen en straten te 's-Hertogetzbosch ('s-Hertogenbosch 1907; herdruk 1973) 22, nrs. 18-21; A.F.O. van Sasse van Ysselt, De voorname huizen en gebouwen van 's-Hertogenbosch, dl. III ('s-Hertogenbosch 1914; herdruk 1975) 506.
28.Algemeen Rijksarchief Brussel, Rekenkamers delen, nr. 45067 (kopie in GAHt) fol. 43: Atrium fratrum minorum de C pedatis III solidos VI 1/2 denarios.
's-Hertogenbosch 1 (1997) 1-7
 
Roelands

Pensmarkt

12
13
Straat in Straat uit (1984) 12-13
 
Sasse van Ysselt

De Pensmarkt

507
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch III (1910) 507-507
 
Artikelen
1970

Redactie

Hema-Den Bosch verdubbelt verkoopcapaciteit
Brabants Dagblad woensdag 16 september 1970
 
1976

Redactie

Op de Pensmarkt in Den Bosch is gisteren een kiosk gerezen ...
Brabants Dagblad dinsdag 27 januari 1976
 
1997

Martin W.J. de Bruijn

Wisselkantoortjes aan de Pensmarkt
 
1997

Jo Hendriks

Moette nou toch's kijke. Pensmarkt
KringNieuws 5 (1997) 13-15
 
1999

Marleen Duijf

Stichting: Beschermen vanwege archeologische bodemschatten. 'Markt en Pensmarkt monument'
Brabants Dagblad maandag 10 mei 1999
 
2006

Marcel van der Heijden

De Straat : Markt, Schapenmarkt en Pensmarkt
Bossche Bladen 3 (2006) 119-123
2008

Redactie

Markt en Pensmarkt bijna klaar
Brabants Dagblad dinsdag 11 november 2008
 
2010

Henk Snijders

Pensmarkt drukker dan Kalverstraat
Brabants Dagblad zaterdag 19 juni 2010
 
 
Benaming
1822PenschmarktVolkstelling
1866PensmarktKaart J. Kuijper ca 1866
1890PensmarktKaart Jos van Hagens ca 1890
1909PensmarktHuisnummeromnummering 1909
1910PensmarktStraatnamenlijst 's-Hertogenbosch 1910-1911
1928PensmarktAdresboek voor 's-Hertogenbosch 1928
 
Geschiedenis
1463 De in 1463 in de Verwersstraat ontstane brand doet een deel van de Pensmarkt in vlammen opgaan.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1938 Op 22 december brandt 'De Zon' (V&D) aan de Pensmarkt geheel af. Aangezien het bijzonder hard vriest, verstilt het bluswater tot reusachtige ijspegels. Het gebouw wordt niet direct herbouwd; er verrijzen etalages. Eerst in 1966 zal er een nieuw warenhuis worden gebouwd.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
 
Kunstafbeeldingen
 

De Pensmarkt, met op de achtergrond het Stadhuis en links "Het Blok", z.j.

Jac. Sturm () naar Baron de Peellaert
(gekleurde litho, 15.0 x 20.5 cm)
Particuliere collectie
 

Paardentram "'s-Hertogenbosch-Vught" op de Pensmarkt, z.j.

Hendrik de Laat (1900-1980)
(ets, 22.0 x 25.5 cm)
J. van der Eerden, 's-Hertogenbosch
 

Houten huizen op de hoek van de Pensmarkt en Markt, 1815

J.B.J. van Someren ()
(pen in zwart, gewassen in kleuren)
Stadsarchief, 's-Hertogenbosch

De Pensmarkt ca 1850

Baron de Peelleart ()
(steendruk, 15.0 x 21.0 cm)
BAM, 's-Hertogenbosch
 
Raadsbesluiten
2001

Aanwijzing

De Markt en de Pensmarkt zijn door het college aangewezen tot gemeentelijk archeologisch monument.
B&W Besluitenlijst 30 oktober 2001
 
 
Panden
Minderbroedersstraat
Pensmarkt 2
• "De gulde (dobbele) Tralie", of "Op de Traliën" anno 1598.
• "De gulden Ketting" anno 1603.
(Vehmeijer, De Zon)
Bron: Mosmans 18-19
Pensmarkt B 24 (?)
1865mr. P.J.J. Verduijn (lid der gedep. staten van Noordbrabant) - A. van Vugt (winkelierster in manufacturen)
1875H.P. van Vugt (koopman in manufacturen)
Pensmarkt B 24 (1880)
1881H.P. van Vugt (koopman in manufacturen)
Pensmarkt B 25 (?)
1865wed. F. Mahie (winkelierster in gouden en zilveren werken)
1875wed. F. Mahie (winkelierster in goud en zilver)
Pensmarkt B 25 (1880)
1881H.A. Bakker (depot van naaimachienen)
Pensmarkt B 24-25 (?)
1908M. Kronenburg (chef) - Vroom & Dreesmann (magazijn De Zon, in manufact., mantels en bedden)
1910M. Kronenburg (chef) - Vroom & Dreesmann (magazijn De Zon, in manufacturen, mantels en bedden)
1928Vroom en Dreesman

Pensmarkt B 26
"De vergulde Pantoffel". Oud Holl. trapgevel aan de achterzijde. Jacob Colen, cremer in de Pantoffel, hielp in 1566 het Minderbroedersklooster verwoesten. (Nollen)
Bron: Mosmans 20
Pensmarkt B 26 (?)
1865F. van Eijndhoven (koopman in steenkolen en lid van de kamer van koophandel)
1875wed. L.W. van den Bosch (partikulier) - mej. A. van Maaren (partikulier) - E. Nollen (modiste en winkelierst.) - T.W. Nollen (mr. kleermaker)
Pensmarkt B 26 (1880)
1881N. van Dissel (ingenieur van het stoomwezen) - E. Nollen (modiste en winkelierster) - T.W. Nollen (mr. kleermaker) - de dames Ramaer (partikuliere)
1893J.W. T?bbens
1894P.J. Nollen
1905P.J. Nollen - wed. G.H. Nollen-Eras
Vervallen (1909)

Pensmarkt 4
"Valckenborgh". In 1603 Apotheek: "De drij gulde Vijzels". In 1728 "Den Tour alle Mode". (J. van de Well)
Bron: Mosmans 21
Pensmarkt B 27 (?)
1865J.L.E.J. Burgers (landmeter) - J. van de Well (mr. broodbakker)
1875J. van de Well (mr. broodbakker)
Pensmarkt B 27 (1880)
1881J. van Bergen (klerk bij het armbestuur) - A.J.J. van de Well (buitengew. beambte ter prov. griffie) - J. van de Well (mr. broodbakker en slijter in likeuren)
1908J. v.d. Well (brood- en banketbakker)
Pensmarkt 4 (1909)
1910J. v.d. Well (brood- en banketbakker)

Pensmarkt 6
"Den Rozenkrans", ook "De Dornekrone". Later, omstreeks 1624, "In Lieffenshoek". Zoo genoemd, niet naar het bekende Belgische fort, doch waarschijnlijk in verband met de ligging, naar een bewoner Liefkens. (Hotel Groenhuis)
Bron: Mosmans 22
~~~
De Doornenkroon, Rozenkrans of Liefkenshoek. No. 6.
Bron: De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch 1910 - III, blz 506
Pensmarkt B 28 (?)
1865I.I. van Duuren (koopman in manufacturen) - P. Noot (gepens. kolonel der genie)
1875J.J. van Duuren (winkel. in manufacturen)
Pensmarkt B 28 (1880)
1881gebrs Frigge (winkeliers in manufacturen) - W.M. van Idsinga (commies posterijen)
1908P.G. Baars (hotelhouder, hotel Groenhuis)
Pensmarkt 6 (1909)
1910P.G. Baars (hotelhouder, hotel Groenhuis)
1928wed. P.G. Baars - W.J.J. van Dam van Noordeloos - Hotel-Restaurant Groenhuis - J.H.E. Janssen - J. Kerkdijk - J.G. Remmelink
2005? (Etos apotheek Pensmarkt)

Pensmarkt 8-10
"Het Molenijser", anno 1638. Later "De (gulden) Zwaen anno 1653. (Ledig)
Bron: Mosmans 23
~~~
Het Molenijzer of de Gulden Zwaan. Nos 8 en 10.
Bron: De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch 1910 - III, blz 508
Pensmarkt B 29a (?)
1905W. van der Schoot
Pensmarkt 8 (1909)
1910J.A.C. Hamilton (gep. O.I. ambtenaar)
1928wed. A.A.J. Verhees
1943A.J.F. Burg (architect) - A.A. Ebeling (gemeente-ontvanger)
Pensmarkt B 29 (?)
1865F. Cieremans (1e luitenant 5 reg. inf.) - C.P. Cikot (koopman in manufacturen, mr. kleermaker) - wed. Rappard (particulier) - wed. J.K. ridder van Rappard (gepensionneerde)
1875C. Douay van den Bergh (fabriekant van witte goederen, uitrustingen voor N.I.) - A.C.J. Verspeijck (beëdigd vertaler en huisonderw.)
Pensmarkt B 29 (1880)
1881W.F. van den Bergh (koopman in granen) - wed. J.F. Douay van den Bergh (partikuliere) - A. Douay (firma C. Douay van den Bergh, fabriek van overhemden en magazijn van heerenartikelen)
1905M. Simons (behangerij, stoffeerderij)
1908wed. A. Vos (winkelierster)
Pensmarkt 10 (1909)
1910Firma wed. A. Vos (koloniale waren)
1928C. Gips - J.T. Vos - wed. A. Vos
1943C. Gips (winkelier) fa. wed. A. Vos, handel in koloniale waren

Pensmarkt 12-14
"De Pasteij". In 1568 "De Cuijp". Men verkocht hier toen "geweerhouteren" (kapstokken om harnassen aan op te hangen). Van het huis "De Pasteij" verhaalt de legende, dat er een bakker woonde, die overheerlijke pasteitjes maakte. De poorters trachtten te vergeefs achter het geheim van z'n recept te komen, totdat een hunner de ontzettende ontdekking deed, dat hij ze bakte met .... het vet van heksen en ketters, die voor het Stadhuis werden verbrand!.... (E. Jordans)
Bron: Mosmans 24
~~~
Het huis de Kuip of de Pastey. Nos 12-14.
Bron: De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch 1910 - III, blz 510
Pensmarkt A 191 (?)
1790Joh. Coppes bron
1822Johannes Hendrikus Coppens (boekdrukker) bron
Pensmarkt B 30 (?)
1865C. Keijzer (winkelier in manufacturen en adjunct-commies ter provinciale griffie van Noordbrabant)
1875M.E. Jonckbloed (in goud en zilver) - E.J.M. Knauff (in modes) - wed. J. van Ulft (partikulier)
Pensmarkt B 30 (1880)
1881E.A. Roger (wijnhandelaar) - wed. A.C. van Vliet (koffiehuishoudster)
1908E. Jordans (café-rest. Lohengrin)
Pensmarkt 12 (1909)
1910E. Jordans (café-restaurant Lohengrin)
1943Maison de Nouveautés (handel in manufacturen)
Pensmarkt B 30a (?)
1865H. van Alphen de Veer (kapitein bij het 5 reg. inf. non actief)
1875L.A.J. van Boxmeer (1e luit. vierde battaillon)
Pensmarkt B 30a (1880)
1881R. Nicolaï (controleur der directe belasting en het kadaster)
1908wed. N.A.C. Mezenig
Pensmarkt 14 (1909)
1910wed. N.A.C. Mezenig
1928M.A.G. van der Bruggen
1943M.B.S.A. Fafié (bedrijfsleider) - Maison de Nouveautés (handel in manufacturen)

Pensmarkt 16-20   rijksmonument
"De Swaen". De geschiedschrijver Cuperinus spreekt van een herberg De Swaen tegenover het Vleeschhuis. Hij verhaalt, dat de Hertog in 't jaar 1206 aan de Minderbroeders toestond, achter zijn Casteel "De Swane" een klooster te bouwen. Dit pand zou dus de historische plek kunnen zijn, waar eenmaal Hertog Hendriks jachtslot stond. (Café Parlement)
Bron: Mosmans 25-26
~~~
Het Paleis van den Hertog van Brabant. Nos 16, 18 en 20.
Bron: De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch 1910 - III, blz 511
Pensmarkt B 31 (?)
1865J. Cikot (particulier) - J.H.H. van Rijckevorsel (bierbrouwer) - E.A. Roger (wijnhandelaar en agent der Haarlemsche brandverzekering-maatschappij) - wed. van Vliet (koffijhuishoudster)
1875E.A. Roger (wijnhandelaar) - J.T. van der Velden (logement en restauratieh.) - wed. A.C. van Vliet (koffiehuishoudster)
Pensmarkt B 31 (1880)
1881J.J. Hurkens (koffiehuishouder)
1908J.H.J. Beukers (café-restaurant Parlement)
Pensmarkt 16 (1909)
1910J.H.J. Beukers (café-restaurant Parlement)
1928Gebouw R.K. Werkliedenbond
1943N.V. Bata (speciale afdeeling pedicure en kousenreparatie, schoenhandel)
2009Cool Cat
Pensmarkt B 31 (1908)
Pensmarkt 18 (1909)
1910J.W.C. Herboldt (sigarenmagazijn)
1928J.W.Chr. Herboldt
Pensmarkt B 31a (?)
1875J. Scheltema (ontvanger der registratie zegel successieregten en domeinen)
Pensmarkt B 31a (1880)
1881P. van den Braak (tailleur) - P. Gremmé (mr. broodbakker)
1908J.F. van Maaren
Pensmarkt 20 (1909)
1928mej. H.J.A. van den Bergh
1943G.A.P. van Bokhoven (vert. agent) - P.C.R.M. van Bokhoven (verzekeringsagent)

Pensmarkt 22
"De Wijnenbergh", ook "St. Jacob", en nog achtereenvolgens: "Maaskants Coffijhuis", "Molenaars Koffiehuis" en "Hôtel Neuf". (A.C. v.d. Meulen)
Bron: Mosmans 27
Pensmarkt B 32 (?)
1865wed. J. van Tienen (tapster en bestelhuis)
Pensmarkt B 32 (1880)
1881F. Montijn (handelsagent) - J.F. van der Velden (logem. en restauratiehouder)
1908Firma A.C. van der Meulen & Zonen (slaapkamerameublementen, bedden, matrassen, dekens enz.) - J.J. van Rijk (sigarenmagazijn)
Pensmarkt 22 (1909)
1910Firma A.C. van der Meulen & Zonen (slaapkamerameublementen, bedden, matrassen, dekens enz.)
1933R.K. Werkliedenbond
1943A.W.Th.M. Cijffers (leerares gymnastiek) - C.J.H. Cijffers (onderwijzeres) - W.H.M. Janssens (koopman) - W. Janssens-Kitslaar (lakenhandel)
????Only

Pensmarkt 24
"De vergulde Vijzel" anno 1624; later "De Ploeg", welbekende Kruidenierswinkel. (A.C. v.d. Meulen)
Bron: Mosmans 28
Pensmarkt B 33 (?)
1865J.B.N.I. Bolsius (firma Bolsius en Goch, koopman in koloniale waren)
1875A.J.H. van Baer (handelsreiziger en winkelier in koloniale waren) - jhr. J.G.A. van Spengler (kolonel 2e regement hussaren)
Pensmarkt B 33 (1880)
1881A.C. van der Meulen en Zn. (in tapijten, meubelen, behangselpapieren, meubelstoffen, bedden, ledikanten enz.)
1908Firma A.C. van der Meulen & Zonen (slaapkamerameublementen, bedden, matrassen, dekens enz.) - wed. P.J.A. van der Meulen-Halewijn
Pensmarkt 24 (1909)
1910Firma A.C. van der Meulen & Zonen (slaapkamerameublementen, bedden, matrassen, dekens enz.)
1928J.A. Vermeulen
1943W.H.M. Janssens (koopman) - W. Janssens-Kitslaar (Het Engelsche Stoffenhuis)
????Manfield

Pensmarkt 26
"De drije Monnicken" anno 1568, "Den Buijdel" anno 1603. (Au Gourmet)
Bron: Mosmans 29
Pensmarkt B 34 (?)
1865W.C. Deckers (mr. broodbakker)
1875W.H.G. Ernst de Sweiwert (gepens. majoor) - Fr. Lubrechts (depothouder van naaimachine) - W. Lubrechts (in hoed. en pet.)
Pensmarkt B 34 (1880)
1881A.C. van der Meulen en Zn. (in tapijten, meubelen, behangselpapieren, meubelstoffen, bedden, ledikanten enz.)
1905C.J.J. Strijbosch (grossier in comestibles enz.)
1908J. Roussel-v. Kempen (in comestibles) - L.J. Schüller (dir. tram 's Bosch-Helmond)
Pensmarkt 26 (1909)
1910A.J. van Kempen (architect) - J. Roussel-van Kempen (in comestibles)
1928A.J. van Driesen
1943A.J. Maas - J.C. Maas ('Germania') schoenhandel

Pensmarkt 28
"Coningh Davit", waarschijnlijk in 1584 herberg. (Filiaal Cordens)
Bron: Mosmans 30
Pensmarkt B 35 (?)
1865F.H.A. Halewijn (wijnhandelaar, ijzergieter)
1875F.H.A. Halewijn (wijnhandelaar en ijzergieter)
Pensmarkt B 35 (1880)
1881wed. F.A.H. Halewijn (partikuliere)
1905filiaal J.A.L. Cordens
1908Chr. Scheefhals (coiffeur) - wed. F.A. Scheefhals
Pensmarkt 28 (1909)
1910J.J.H. Busch (coiffeur) - J. van Holk - Chr. Scheefhals (coiffeur) - wed. F.A. Scheefhals
1928H.Th.J. op de Coul - M.J. Krammer - E.J. van Liefland - C.F. Scheefhals - mej. C.G. van Straaten
1943A.G.J. Jansen (slager) - A.M. Jansen (grossier in eieren) - Adr. Jansen (slagerij, veehandel)
1954De IJsvogel

Pensmarkt 30
"'t Wapen van Oistenrijck" anno 1603; "De groote Clock" anno 1638. (Huis Prins)
Bron: Mosmans 31
Pensmarkt B 36 (?)
1865A.A.C.W. van Moll (2e luitenant bij het 5e regement infanterie) - J.H. van Moll (2e luitenant bij het 5e regement infanterie) - J. Quaadvliet (mr. broodbakker)
1875F.H. van Engelen (mr. tingieter en winkelier) - mej. C.N. van Maas van Portengen (partikuliere) - mej. M.A. van Maas van Portengen (partikuliere)
Pensmarkt B 36 (1880)
1881F.H. van Engelen (mr. tingieter en winkelier) - V.F.J.J. van de Mortel (notaris)
1908L.J. Prins (in manufacturen, garen en band)
Pensmarkt 30 (1909)
1910L.J. Prins (in manufacturen, garen en band)
1928H. Hoekstra - Hotel Suisse - F. Maas - A.P. Vermeulen
1943H.Th. Huisman - M.J. Huisman (hoofdcontroleur) - Ivo van Haren's Schoenfabrieken N.V. (schoenhandel)

Pensmarkt 32-34
"De Gans" anno 1661, "Engeland" anno 1662. Ook: "De halve Maen" en "De Olijfboom". (M. de Winter)
Bron: Mosmans 32
Pensmarkt B 37 (?)
1865wed. J. de Bergh (gepension.) - C.J. Luijke (confiturier)
1875J.N. Crefcoeur (partikulier) - J.F.W. Lingemann (koopman in parapluis enz.)
Pensmarkt B 37 (1880)
1881G.A.M. Groeneveld (bouw- en werktuigkundige bij de staats spoorwegen) - J.F.W. Lingemann (koopman in parapluies, enz.)
1908Firma M. de Winter-v. Leeuwen (in manufacturen)
Pensmarkt 32 (1909)
1910J.C. v.d. Put (runds-, kalfs- en varkensslager)
1928G.H.M. Colen - A.G.J. Jansen - C.A. Prinsen
1943Ivo van Haren's Schoenfabrieken N.V.
Pensmarkt B 37a (1908)
1910wed. Vlamings
1928A.I.J. van Buggenum - W.H. van de Graaff - C.J. van der Put

Pensmarkt 36   rijksmonument
• "Het (rood) Steentje". In 1660 herberg, in 1750 Neurenburger winkel.
• "Middelborch". Vernoemd anno 1638.
(V. v.d. Mortel, vroeger 2 huisjes)
Bron: Mosmans 33..34
~~~
Het Steenken of In Middelborch. No. 36.
Bron: De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch 1910 - III, blz 519..526
Pensmarkt B 38 (?)
1865J.H. Mahie van Boxtel en Liempde (grondeigenaar en lid van den gemeenteraad)
Pensmarkt B 38 (1880)
1908V.F.J.J. van de Mortel (notaris)
Pensmarkt 36 (1909)
1910V.F.J.J. van de Mortel (notaris)
1928H.E.M.A.

Pensmarkt 38
"In 't Hasewijntken". De volksmond noemt dit het oudste huis der stad. 't Was het hondenhuis van den Brabantschen Hertog toen hij vóór de stichting van 's-Hertogenbosch, hier ter jacht kwam. (Mevr. Moerkerk)
Bron: Mosmans 35
~~~
Het Hazewindje. No. 38. (tekening)
Bron: De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch 1910 - III, blz 526
Hoogen Steenweg B 39 (?)
1865mej. Abbema - P.J.L. Schouten (koopman in dranken en likeurstoker)
1875mej. C.F.E.C. van Beverwijk (partikuliere) - P.J.L. Schouten (grossier in gedistileerd)
Pensmarkt B 39 (1880)
1881C.J.A. Smits (koopman in kolonialewaren)
1908wed. E. Moerkerk
Pensmarkt 38 (1909)
1910wed. E. Moerkerk
1928A.W.G. Smits

Pensmarkt 40
"De Lelie" anno 1603. (H.J. Driesen)
Bron: Mosmans 36
Hoogen Steenweg B 40 (?)
1865M. Smulders (touwslager en winkelier)
1875M. Smulders (touwslager en winkelier)
Pensmarkt B 40 (1880)
1881M. Smulders (touwslager en winkelier)
1908H.J. Driessen (touwslager)
Pensmarkt 40 (1909)
1910H.J. Driessen (touwslager)
1928J.Th.M. Driessen - wed. H.J. Driessen
1943J.Th.M. Driessen (koopman in touw) - wed. H.J. Driessen (touwhandel, visscherijartikelen)

Tweede Korenstraatje. (tussen 40 en 2)
 
Blok op de Markt.
Pensmarkt 19   gemeentelijk monument

Pensmarkt 17   gemeentelijk monument

Pensmarkt 15   gemeentelijk monument
"De Trip" anno 1621. In 1721: "De nobele Baars". (v.d. Broek)
Bron: Mosmans 1484 (Blok op de Markt)
Pensmarkt B 6 (?)
1865Kinderen Wouters (bestelhuis van voermansgoederen)
1875J. Wouters (bestelhuis van voermansgoederen)
Pensmarkt B 6 (1880)
1881J. Wouters (bestelhuis van voermansgoederen)
1908wed. M.A. van den Broek (tapster) - H.A.M. Cuipers (ambtenaar prov. griffie)
Pensmarkt 15 (1909)
1910M.A. van den Broek (tapster) - H.A.M. Cuipers (ambtenaar prov. griffie)

Pensmarkt 13   gemeentelijk monument
"De halve Mane". Tot voor kort in den spinnekop. (Goddrie)
Bron: Mosmans 1483 (Blok op de Markt)
Pensmarkt B 5 (?)
1865A. Stoks (winkelier in ijzerwaren) - A.J. Stoks (reisbediende in koloniale waren) - L. Stoks (modiste)
1875firma A. Stoks (winkelier in ijzerwaren)
Pensmarkt B 5 (1880)
1881firma A. Stoks (winkelier in ijzerwaren)
1908W. de Bresser (sigarensorteerder) - C. Goddrie (bierhuish.) - M. Wijffelaars (timmerman)
Pensmarkt 13 (1909)
1910J. van der Ven (caféhouder) - M. Wijffelaars (timmerman)
1928wed. J. Hofman - H.W. van der Ven - J. van der Ven
1943A.J. van Pinxteren (café's restaurants, hotels)

Pensmarkt 11a
"De molen". (Achteruit Meijer)
Bron: Mosmans 1482 (Blok op de Markt)

Pensmarkt 11   rijksmonument
"De Pruymton". (Dodemont)
Bron: Mosmans 1481 (Blok op de Markt)
Pensmarkt B 4 (?)
1865K. Ihm (goudsmid) - J.F. van der Waals (koper- en blikslager, winkelier)
1875H.A. Dodemont (hoedenfabriekant) - G. Francken (bewaarder in de gevangenis) - W.A.F. de Meester (2e luitenant)
Pensmarkt B 4 (1880)
1881H.A. Dodemont (hoedenfabriekant)
1908van Baak (2e Luit. Inf.) - wed. P. Dodemont (heeren- en dames hoeden)
Pensmarkt 11 (1909)
1910wed. P. Dodemont (hoedenmagazijn, muziekinstrumenten)
1928mej. H.M.B. Dodemont - W.A. Dodemont - W.C. van Dusseldorp
1943H.H.B. Dodemont (winkelierster)
1960Gimbrère (regenkleding en parapluies)

Pensmarkt 9-7
"'t Gulden Rat van Avontuere" vóór 1672; later "De drie Tambours". (Vorst)
Bron: Mosmans 1480 (Blok op de Markt)
Pensmarkt B 3 (?)
1865A.J. Kaanders (mr. kleedermaker en winkelier) - J. van Mulbregt (vleeschhouwer)
1875A.J. Kaanders (mr. kleermaker) - J. van Mulbregt (vleeschhouwer)
Pensmarkt B 3 (1880)
Pensmarkt 9 (1909)
1910J.W.M. Vorst (coiffeur)
Pensmarkt B 3a (?)
1908J.W.M. Vorst (coiffeur)
Pensmarkt 7 (1909)
1910J.W.M. Vorst (coiffeur)
1928J.A. van Ewijk
1943P.H.C. v.d. Bosch (sigarenwinkelier)

Pensmarkt 5   rijksmonument
"St Jan in d'Olie*" anno 1603. "'t Wapen van Engelant" anno 1662. (Niemann)
Bron: Mosmans 1479 (Blok op de Markt)
Pensmarkt B 2 (?)
1865I. Schiebergen (barbier en winkelier) - L.F. Schiebergen (klerk van den burgerlijken stand)
1875J. Schiebergen (partikulier)
Pensmarkt B 2 (1880)
1881H. van Heeswijk (boekhouder en winkelier)
1908M.S. Harte Jr. (bloemist) - H. Niemann (firma Niemann en Harte) bloemisten
Pensmarkt 5 (1909)
1910M.S. Harte Jr. (bloemist) - H. Niemann (firma Niemann en Harte) bloemisten
1928H.M. Cornelissen
1943W.E. Kwaks (timmerman) - Th.J. van Tintelen (café 'In de Stadswaag')

Pensmarkt 3-1
"'t Lakenhuis", "Gewanthuis" later "Vleeschhuis". Reeds in 1287 vermeld. De lakenhandelaars hadden er vast gehuurde toonbanken. Waarschijnlijk op de plaats, waar thans de concierge woont, lag het huis, genaamd "Het Haasken", dat met de bijbehoorende pensbank met leien dak erboven, buiten de rooilijn der huizen uitstak. (De Boterhal)
Bron: Mosmans tussen 1479 en 1478 (Blok op de Markt)
~~~
Het Broodhuis; het Vleeschhuis en het Gewandhuis.
Bron: De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch 1910 - III, blz 528
Pensmarkt B ongen. (?)
1908H.H.H. Schrijvers (waagmeester) - Stadswaag - Stadswaag - J.P.M. van Wordrager (slijter in bieren)
Pensmarkt 3 (1909)
1910Stadswaag - J.P.M. van Wordrager (slijter in bieren)
1928Kantoor en Garage 'Citroën'
1943Brenninkmeijer (C. en A.) - Pensmarkt 3-1
Pensmarkt B 1 (?)
1865A. Jelkens (boterweegster) - A.B. Rooijers (boterweegster) - J. Rooijers (stadswaagmeester) - J.W. Rooijers (boterweegster)
1875A.P. Schrijvers (waagmeester) - F.X.H. Schrijvers (candidaat-notaris) - H.H.H. Schrijvers (graveur)
Pensmarkt B 1 (1880)
1881A.P. Schrijvers (waagmeester) - F.X.H. Schrijvers (candidaat-notaris)
Pensmarkt 1 (1909)
1910Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen - H.H.H. Schrijvers (waagmeester)
1928Kantoor en Garage 'Citroën'
1943Brenninkmeijer (C. en A.) - F.H. Grappenhaus (inkooper C. en A.) - Pensmarkt 3-1

 
Postcodes
  5211 JS  1..17
  5211 JT  2..42
 
Straatindeling
  1906 : 18..36 (Mosmans)
  1909 : rechts 1..15, links 2 ..40
  1995 : rechts 1..17, links 2a..40 (Huisnummerkaart G17)
  2004 : rechts 1..17, links 2 ..42 (postcodes)
 
Volkstelling 1822
No 2 Wijk A (komend van de Minderbroederstraat)
Penschmarkt
184 9 Bichelaar, Catharina J. van den Winkelierster 56 Rooms Den Bosch
185 3 Bemden, Maria Geertruj v.d. Winkelierster in goud en zilver 75 Rooms Den Bosch
187 10 Raricks, Adriana Jozephina Koopvrouw 44 Rooms Den Bosch
188 4 Hartleib, Nicolaas Jozephus Schrijnwerker 38 Rooms Fiest Dep. de Serve
189 3 Hemmen, Hendrika van Koekbakster 46 Rooms Maas Bommel
190 4 Luberti, Augustini Abraham Predikant 39 Gereformeerd Haarlem
191 11 Coppens, Johannus Hendrikus Boekdrukker 36 Rooms Den Bosch
192 12 Duuren, Johan Caspar Koffiehuishouder 50 Rooms Heusden
No 3 Wijk A
193 4 Jansen, Peertrini Koffiehuis- en logementhoudster 51 Rooms Boxmeer
194 6 Leeuw, Anna Maria Francisca Koopvrouw 59 Rooms Den Bosch
195 6 Kroman, Johan Wilhelm Zadelmaker 36 Rooms Nijmegen
196 8 Dries, Johannes Benedictus van den Winkelier 31 Rooms Uden
197 4 Kuypers, Judocus Goudsmid 36 Rooms Den Bosch
198 2 Boons, Catharina Maria Ant. Winkelierster 32 Rooms Den Bosch
199 - - - - - -
200 9 Mahie, Johan. Baptist Koopman 58 Rooms Den Bosch
Hooge Steenweg
No 3 Wijk A (komend van de Groote Markt)
Penschmarkt
244 5 Krijne, Philip Korendrager 42 Rooms Den Bosch
244 3 Sterken, Franciscus Josephus Slachter 30 Rooms Den Bosch
244 7 Mulkens, Elisabeth Slachster 44 Rooms Maastricht
245 - - - - - -
246 12 Coppens, Louisa Huisvrouw 36 Rooms Den Bosch
247 7 Coppens, Hermanus Slachter 58 Rooms Den Bosch
248 3 Gilles, Johannes Theodorus Slachter 48 Rooms Hasselt
249 - - - - - -
250 10 Stoks, Arnoldus Winkelier 31 Rooms Den Bosch
251 5 Hamelton, Jacobus Timmermansknecht 24 Rooms Den Bosch
Groote Markt
 
Literatuur en bronnenpublicaties

H.F.J.M. van den Eerenbeemt en L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch op de drempel van een nieuwe tijd (1960) 59

J.A.M. Hoekx e.a., Vruchten van de goede en de slechte boom : Heyman Voicht van Oudheusden over de godsdiensttwisten in zijn stad 's-Hertogenbosch en in Breda (1577-1581) (2008) 24

F.L. Jansen, Kledinghandel in transitie LXXXVIII (1991) 83, 87, 105, 107, 116, 176, 286, 360, 373, 382, 389

Jan Sanders, Kroniek van Molius (2003) 73

Kees Spierings, Wij waren nog stadje (1966) XI, XIV

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 48, 262, 264

n: vermelding in een voetnoot