De Mortel

Binnenstad Centrum

Rond en een tijdje nŠ 1900 diende de Mortel nog als kazerne voor de cavalerie.
De Mortelsteeg die er langs liep, was tussen zonsondergang en zonsopgang afgesloten.
De straatnaam verwijst naar het landgoed 'De Mortel', dat al voor de stichting van de stad moet hebben bestaan.
Nieuwsbrief Bastion Oranje, 5 september 2001
 
Bossche straatnamen

Mortelkazerne

door Ed Hupkens

Stadsblad woensdag 14 mei 2008
 
Mosmans

Namen der Straten enz.

81
Oude Namen van Huizen en Straten te 's-Hertogenbosch (1906) 81
 
Roelands

De Mortel

33
Straat in Straat uit (1984) 33
 
Toponymie

Beurdsestraat en Mortel

Beurde en Mortel zijn ongetwijfeld namen die verwijzen naar een agrarisch grondgebruik. In deze buurt vindt men meer aanduidingen van agrarische herkomst. De straatnaam Oude Bogaart komt er voor. Ook treft men er aan 'Gerrit metten koyen'. De oude Beurdsestraat heeft buiten de eerste stadsmuur doorgelopen. En buiten de stadsmuur lag er een Boertkenskamp. De beurde moet oorspronkelijk een groot complex zijn geweest, waarvan slechts een klein deel binnen de wallen is gekomen. Men treft o.a. de volgende vermeldingen aan: Burde (A.G.Z. R.24; 3.1.1338) en boerde (A.R.C. R.84; 19.5.1391).
'Beurde' en 'borde' heeft de betekenis van last, vracht, menigte. Wellicht wordt met de aanduiding 'beurde' een complex goede bouwgrond bedoeld, waarvan een overvloedige oogst te verwachten is.
Aan deze 'beurde' grenst het goed 'de mortel'. Het is een naam die men in Brabant op verschillende plaatsen aantreft. F. Smulders hield het voor een terrein waar zand werd aangetroffen, dat kon worden aangewend als verschralingsmiddel voor een metselmortel. 'Mortel' en 'morteel' hebben de betekenis van steengruis en puin.
Boschboom Bladeren 25 (1980) 55
 
Artikelen
1980

Jos van der Vaart

De villa Orten. Beurdsestraat en Mortel
Boschboom Bladeren 25 (1980) 55
 
2005

Marcel van der Heijden

De Straat : Mortel
Bossche Bladen 3 (2005) 78-79
 
Benaming
1645De MortelKaart L. Covens en C. Mortier ca 1645
1830De MortelKaart J. B. Drossaers ca 1830
1890Mortel (de)Kaart Jos van Hagens ca 1890
1901De MortelAdresboek 's-Hertogenbosch 1901
1909De MortelHuisnummeromnummering 1909
1910De MortelStraatnamenlijst 's-Hertogenbosch 1910-1911
1928De MortelAdresboek voor 's-Hertogenbosch 1928
 
Panden
De Mortel 2
Waterstraat A 405? (?)
1865J.A. Poulus (mr. schoenmaker)
1875A. Dijks (mr. rijtuigschilder) - J.A. Poulus (mr. schoenmaker)
De Mortel A 405 (?)
De Mortel 2 (1909)
1910Kazerne Veld-Artillerie
1919Kazerne Veld-Artillerie
1928Kazerne

 
De Mortel 83-21

De Mortel 21
De Mortel G 201a (?)
De Mortel 21 (1909)
1943G.N. Belluz (granietwerker)

De Mortel 19
De Mortel G 202 (?)
1908K.D. Heesbeen (muzikant)
De Mortel 19 (1909)
1943wed. S.J. Kivits-van Riel

De Mortel 17
De Mortel G 202a (?)
De Mortel 17 (1909)
1910K.D. Heesbeen (muzikant)

De Mortel G 203
De Mortel G 203 (?)
Vervallen (1909)

De Mortel G 203a
De Mortel G 203a (?)
Vervallen (1909)

De Mortel 15
Mortel G 216 (?)
1865weduwe L. van Vugt (warmoezenier)
1875A. van Tiel (warmoezenier)
De Mortel G 204 (1880)
1881wed. H. Bakermans (tapster)
1908A. Voets (hovenier)
De Mortel 15 (1909)
1910A. Voets (hovenier)
1919W. van Roomen (hovenier)
1928W.L. van Roomen

De Mortel 13
De Mortel G 205 (?)
1908J.L. v.d. Burgt (timmerman) - G. Schuurmans (pakknecht)
De Mortel 13 (1909)
1910J.L. v.d. Burgt (timmerman) - G. Schuurmans (magazijnsknecht)
1919A. Dekkers (koetsier) - J. v.d. Heuvel (sigarenmaker)
1928A. Broeren - J.W. van den Heuvel
1943wed. G.F.T. van Dal-van Bokhoven - Th. van der Heijden (grondwerker) - W. van Keppelen (nachtwaker)

De Mortel 11
De Mortel G 205a (?)
1908H. Kamman (linieerder) - J.H. Reiber (agent van politie)
De Mortel 11 (1909)
1910J.H. Reiber (agent van politie) - J. v.d. Voort (sigarensort.)
1919W. Consent (koopman) - J.H. Reiber (agent van politie)
1928W.Chr. Consent - A. Reiber - J.H. Reiber - mej. A. Reiber - J. Ruth
1943J.A. Hekker (boekhouder) - J.A. Hekker (sigarenmaker) - W.A.G.J.M. Jong (grondwerker)

De Mortel 9
De Mortel G 205b (?)
1908J. Bruijsters (loopknecht)
De Mortel 9 (1909)
1910A. Blijleven (agent van politie) - J. Bruijsters (loopknecht)
1919J. Bruijstens (loopknecht) - Joh. v.d. Ven (koopman)
1928J.P.F. van Delft - mej. M.C. van Delft - V.L. Pennings
1943H. Kivits (mandenmaker)

De Mortel 7
De Mortel G 205c (?)
1908J. Kramer (koetsier) - J. Vroegh (agent van politie)
De Mortel 7 (1909)
1910W. Schuurmans (pakhuiskn.) - J. Vroegh (agent van politie)
1919wed. M. v.d. Lee - L. v.d. Sluijs (sigarensorteerder)
1928J. Galiart - A.H. Pieters
1943P.L. Kerssens (los arbeider)

De Mortel 5
De Mortel G 205d (?)
1908H. van Driel (rangeermeester S.S.)
De Mortel 5 (1909)
1910H. Kamman (linieerder) - A. Schippers (kleermaker)
1919Corn. Baptist (arbeider) - A. Schippers (kleermaker)
1928G. Galiart - A. Schippers
1943P. Dee (stucadoor) - A. Engelbert

De Mortel 3
Mortel G 206 (?)
1881A. van Tiel (warmoezenier)
De Mortel G 206 (?)
1908Synagoge en IsraŽlietische school
De Mortel 3 (1909)
1910N. Heijmans (koster synagoge en vice voorlezer) - Synagoge en IsraŽlietische school
1919E. Philipson (Isr. godsdienstonderwijzer)
1928A. Goudsmit

De Mortel 1
Mortel G 219 (?)
1865D. Heijmans (koster der IsraŽlitische kerk)
Mortel G 207 (1880)
1881N. Heijmans (koster der Israel. gem. en sigarenfabriek)
De Mortel G 207 (?)
1908N. Heijmans (koster synagoge)
De Mortel 1 (1909)
1919Synagoge en IsraŽlietische school
1928Isr. Kerk

 
Postcodes
  5211 HV  3..5
  5211 HV  2..6
 
Straatindeling
  1909 : rechts 1..21, links 2..2
 
Volkstelling 1822
No 31 Wijk F (komend van de Beursestraat)
Mortel
340 12 Seller, Daniel Timmerman 45 Gereformeerd Den Bosch
Mortel Caserne
 
Literatuur en bronnenpublicaties

L. van de Meerendonk, Tussen reformatie en contra-reformatie IX (1967) 124

n: vermelding in een voetnoot