afb.

Franciscus Sonnius

Heuvel, Son 1506 - Antwerpen 1576

 
Bisdom

Franciscus Sonnius

De eerste Bossche bisschop was niet welkom (1561-1570)

Op 11 maart 1561 vaardigde paus Pius IV een 'breve' uit, waarin het bisdom van 's Hertogenbosch werd omschreven. Een dag eerder - 10 maart 1561 - werd Franciscus van de Velde, beter bekend als Sonnius, tot eerste bisschop benoemd: naar zijn geboorteplaats Son (waarschijnlijk in 1506) koos hij de wapenspreuk 'Sine Onere Nihil' - niets zonder moeite. Sonnius, eind 1562 door kardinaal Granvelle in Brussel geconsacreerd, zag zijn taak in het jonge bisdom vooral in het laten doorwerken van de besluiten van het concilie van Trente, waaraan hij zelf actief had deelgenomen. Hij stuitte hierbij op grote moeilijkheden: het kapittel van St. Jan wilde niet met hem samenwerken; de bisschop van Luik bleef zich verzetten tegen een regeling die hem een groot deel van zijn bisdom kostte, de abdij van Tongerlo protesteerde tegen het afstaan van goederen voor de zogenaamde bisschoppelijke tafel en in 1566 vernietigde de zinloze beeldenstorm het interieur van de nieuwe kathedraal, de St.Jan. In 1569 bracht hij de nieuwe parochiŽle indeling van de stad in een viertal parochies tot stand, te weten St. Jan, St. Jacob, St. Pieter en St. Catrien. Op 13 maart 1570 volgde de benoeming van Sonnius tot bisschop van Antwerpen, waar hij in 1576 overleed.
www.bisdomdenbosch.nl
 
Brabantse biografieŽn

Franciscus Sonnius (1506-1576)

eerste bisschop van 's-Hertogenbosch en van Antwerpen

123
124
125
126
127
Bronnen
ēTh. Goossens, 'Franciscus Sonnius', Bossche Bijdragen XXV (1960-1961) 1-22
ēJ. Peijnenburg, 'Franciscus van der Velde uit Son werd als 'Sonnius' de eerste bisschop van 's-Hertogenbosch', in: Idem, Zij maakten Brabant katholiek. Deel 1: van evangelisatie tot schuurkerken, 's-Hertogenbosch 1987, 39-50
ēW. van der Meeren, 'Een dorpsgenoot: Franciscus Sonnius, de eerste bisschop van 's-Hertogenbosch en van Antwerpen, 1506-1576', Heem Son en Breugel 10 (1995), nr. 3, 50-73
ēA.C. De Schrevel, 'Sonnius', in: Biographie National (de Belgique) 23, Brussel 1921-1924, col. 179-224
Walter van der Meeren in íBrabantse biografieŽní 5 (1999) 123-127
 
Encyclopedie van Noord-Brabant

Franciscus Sonnius

82
83
Encyclopedie van Noord-Brabant 4 (1986) 82-83
 
Verhalen en legenden I

O biscop!

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 23 november 1989
 
Verhalen en legenden II

De kerkvisitatie

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 16 april 1992
 
Wapenboek I

Namen ende Wapenen der Heeren BeÍedigde Broeders

93
Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC)
 
Artikelen
?

Th. Goossens

Franciscus Sonnius als catecheet
s.n. (s.l. z.j.) 1-9
 
1734

N.N.

Francois Sonnius, I. EvÍque.
Le Grand Thť‚tre Sacre' de Brabant, Tom. II. Part. II. (1734) 11-14
 
1872

L.H.C. Schutjes

Franciscus van der Velde
Bisschop van 's Bosch 1560-1569
Geschiedenis van het bisdom 's Hertogenbosch II (1872) 97-105
 
1917

Th. Goossens

Franciscus Sonnius
Bossche Bijdragen I (1917) 47-55
 
1918

Th. Goossens

Franciscus Sonnius
Bossche Bijdragen II (1918) 49-78
 
1919

Th. Goossens

Kerk- en Kloostervisitaties in het bisdom 's-Hertogenbosch uit de 16e eeuw
Bossche Bijdragen II (1919) 212-213
 
1921

A.C. de Schrevel

Pasquillen op bisschop Franciscua Sonnius
Bossche Bijdragen IV (1921) 160-164
 
1928

A.F.O. van Sasse van Ysselt

Het gebouw der R.K. Lycea in de Hinthamerstraat te 's-Hertogenbosch
Teulings ('s-Hertogenbosch 1928)
 
1929

L. van Dalen

Inquisitie van Franciscus Sonnius te Dordrecht 1555
Bossche Bijdragen X (1929) 13-60
 
1941

A. Erens O.Praem.

Bisschop Sonnius over de rampen van 1566
Bossche Bijdragen XVIII (1941) 123-124
 
1960

Th. Goossens

Franciscus Sonnius
Bossche Bijdragen XXV (1960) 1-22
 
1960

A.M. Frenken

Kerkvisitaties van Sonnius en zijn opvolgers
Bossche Bijdragen XXV (1960) 23-89
 
1960

H.Th. Heijman

Prelaat Spierinck van Well en Franciscus Sonnius, eerste bisschop van 's-Hertogenbosch
Bossche Bijdragen XXIV (1960) 90-120
 
1960

P. van Beuningen

Sonnius aan Philips
Bossche Bijdragen XXV (1960) 121-126
 
1960

M.H. Koyen

Franciscus Sonnius in de kroniek van Vichet
Bossche Bijdragen XXV (1960) 127-130
 
1960

Th. Goossens

Sonnius' kapelaan
Bossche Bijdragen XXV (1960) 131-144
 
1962

R.R. Post

De visitatie van de St.-Janskerk te 's-Hertogenbosch door bisschop Franciscus Sonnius in het jaar 1568
Archief voor de geschiedenis van de katholieke kerk in Nederland 3 (1962) 10-27
 
1965

Redactie

Vandaag vierhonderd jaar geleden: Bisschop Sonnius kondigde conciliebesluiten van Trente in Den Bosch af
Brabants Dagblad zaterdag 23 oktober 1965
 
1971

P.J. Bergheyn S.J.

Franciscus Sonnius als inkwisiteur : Een bijdrage tot zijn biografie (1543-1557)
Bossche Bijdragen XXX (1971) 85-154
 
1978

C. de Clercq

FranÁois Sonnius controversiste et apologiste rťťdition peu connue d'une de ses oeuvres en 1750
De gulden passer 56 (1978) 137-153
 
1986

Redactie

Sonnius, Franciscus
Encyclopedie van Noord-Brabant 4 (1986) 82-83
 
1989

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : O biscop!
Brabants Dagblad donderdag 23 november 1989 (foto)
 
1990

A.C.M. Koolen

De Bossche bisschoppen 1559-1649
In Buscoducis Bijdragen ('s-Gravenhage 1990) 533-539
 
1991

Walter van der Meeren

Op zoek naar het graf van Sonnius
Heem Son en Breugel 2 (1991) 38-46
 
1992

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : De kerkvisitatie
Brabants Dagblad donderdag 16 april 1992 (foto)
 
1993

C.J.H.M. Tax, A.C.M. Tax-Koolen

Zeven Bossche bisschoppen : Portretten in de Historisch-Topografische Atlas van het Stadsarchief 's-Hertogenbosch
's-Hertogenbosch 4 (1993) 109-117
1994

C.J.H.M. Tax, A.C.M. Tax-Koolen

Het verdwenen grafmonument van Franciscus Sonnius in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal te Antwerpen
Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen 1993.
s.n. (Antwerpen 1994) 203-225
 
1995

Walter van der Meeren

Een dorpsgenoot. Franciscus Sonnius, de eerste bisschop van 's-Hertogenbosch en van Antwerpen 1506-1576
Heem Son en Breugel 3 (1995) 50-73
 
1997

Jan Overzee

Studiebeurzen gesticht door dorpsgenoten
Heem Son en Breugel 3 (1997) 60-62
 
1997

C.J.H.M. Tax, A.C.M. Tax-Koolen

De portretten van Michael Ophovius en Franciscus Sonnius. Een aanvulling.
Jaarboek van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten.
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Antwerpen 1997) 449-453
 
1999

Walter van der Meeren

Een brief van Franciscus Sonnius
Heem Son en Breugel 2 (1999) 42-45
 
1999

Walter van der Meeren

Franciscus Sonnius (1506-1576) : eerste bisschop van 's-Hertogenbosch en van Antwerpen
Brabantse biografieŽn 5 (1999) 123-127
2001

C.J.H.M. Tax, A.C.M. Tax-Koolen

Grafmonumenten van de bisschoppen van 's-Hertogenbosch
Het verdwenen grafmonument van Franciscus Sonnius
Bisdomblad 30/31 (2001) 8-9
 
 
Boeken
1917

Th. Goossens

Franciscus Sonnius in de pamfletten : Bijdragen tot zijne biografie
G. Mosmans Zoon | 's-Hertogenbosch 1917
 
1749

Joannes Franciscus Foppens

Oudheden en gestichten van de bisschoppelyke stadt en meyerye van 's Hertogenbosch
Gepubliceerd door Willem Boot | Leiden 1749
lees verder ...
 
 
Kunstafbeeldingen

Portret van bisschop Fransciscus Sonnius bij zijn aantreden als bisschop van Antwerpen

vervaardiger: anoniem
datering: 1570
techniek: olieverf
collectie: Heemkundekring 'Son en Breugel'

thuisinbrabant.nl

Portret van Frans Sonnius, bisschop van Antwerpen

vervaardiger: Frans Pourbus I
datering: 1575
techniek: olieverf op paneel, 16.0 x 15.0 cm
collectie:

balat.kikirpa.be

Portret van Fransciscus Sonnius, bisschop

vervaardiger: Frans Pourbus I
datering:
techniek: olieverf op paneel, 50.0 x 40.0 cm
collectie: Antwerpen, Klooster van de Zusters van de Stichting Terninck

balat.kikirpa.be

Portret van bisschop Fransciscus Sonnius

vervaardiger: toegeschreven aan Frans Pourbus (1545-1581)
datering: 1575
techniek: olieverf op paneel, 51.5 x 41.0 cm
collectie: Antwerpen, Fondatie Terninck

fine-arts-museum.be
 
Stadsrekeningen
1569

Kapittel 7

Eene Commissie naar Antwerpen om den 1e Bisschop van 's Hertogenbosch Franciscus Sonnius, als benoemd Bisschop van Antwerpen, in die Stad statelijk te begeleiden en met Z.H. Ew. de zaken der Stad 's Hertogenbosch te bespreken.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 829
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

P. van Beuningen, 'Sonnius aan Philips' in: Bossche Bijdragen XXV (1960) 121-126

G.C.M. van Dijck, De Bossche Optimaten (1973) 193, 242, 290, 291, 291n, 428

Lucas G.C.M. van Dijck, Van vroomheid naar vriendschap (2012) 707-708

A.M. Frenken, 'Kerkvisitaties van Sonnius en zijn opvolgers' in: Bossche Bijdragen XXV (1960) 23-89

Th. Goossens, 'Franciscus Sonnius' in: Bossche Bijdragen XXV (1960) 1-22

Th. Goossens, 'Sonnius' Kapelaan' in: Bossche Bijdragen XXV (1960) 131-144

Gerard van Gurp, Reformatie in Brabant (2013) 27, 31, 38, 59-61, 72, 76, 85, 96, 101, 103-107, 119, 134, 136, 138, 141, 215, 243

M. de Haas, Bossche scholen van 1629 tot 1795 (1926) 6

H.Th. Heijman, 'Prelaat Spierinck van Well en Franciscus Sonnius, eerste bisschop van 's-Hertogenbosch' in: Bossche Bijdragen XXV (1960) 90-120

J.A.M. Hoekx e.a., Vruchten van de goede en de slechte boom : Heyman Voicht van Oudheusden over de godsdiensttwisten in zijn stad 's-Hertogenbosch en in Breda (1577-1581) (2008) 10, 12, 17, 31, 32

A.M. Koldeweij, In Buscoducis (1990) 269, 270, 272, 273, 274; Bijdragen: 532, 533, 537, 538, 542

Walter van der Meeren, 'Franciscus Sonnius (1506-1576)' in: Brabantse biografieŽn 5 (1999) 123-127

L. van de Meerendonk, Het klooster op de Eikendonk te Den Dungen II (1964) 76, 79, 95, 104

L. van de Meerendonk, Tussen reformatie en contra-reformatie IX (1967) 8, 11, 12, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 23, 24, 25, 28, 32, 45, 46, 52, 54, 55, 56, 60, 62, 72, 73, 77, 79, 82, 83, 84, 85, 90, 93, 96, 97, 99, 100, 178, 181n, 190, 191, 239, 243, 244, 245

M.A. Nauwelaerts, Latijnse school en onderwijs te 's-Hertogenbosch tot 1629 XXX (1974) 49, 53, 55, 92, 100, 105, 107, 252, 258, 279, 279n

Noordbrabants Historisch Jaarboek 13 (1996) 87; 17-18 (2000-2001) 111, 313

C.J.A. van den Oord, Twee eeuwen Bosch' Boekbedrijf 1450-1650 LXII (1984) 140, 156, 226, 229

Jan van Oudheusden, Geschiedenis van Brabant van het hertogdom tot heden (2004) 341

Jan van Oudheusden en Harry Tummers, De grafzerken van de Sint-Jan te 's-Hertogenbosch (2010) I. 21

C. Peeters, De Sint Janskathedraal te 's-Hertogenbosch (1985) 4, 25, 172

J.W.M. Peijnenburg, Van Roomsche Zegeningen en Paapsche Stoutigheden (2009) 28, 29, 30, 31, 33, 34, 36, 37, 39-50, 58, 59, 61, 63, 96, 97, 214

L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch tussen Atrecht en Utrecht (1959) 72, 93

Jan Sanders, Kroniek van Molius (2003) 381

L.H.C. Schutjes, Geschiedenis van het bisdom 's-Hertogenbosch (1876) II. 57

A. Schuttelaars, Heren van de raad (1998) 25, 31, 396, 406

Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst (1931) 199

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 129

Chris Will, Noordbrabants Museum Bezoekersgids (1987) 40

n: vermelding in een voetnoot