afb. Onbekend, ca 1936

Ferdinand Wijnand Smulders

Schijndel 27 september 1907 - 's-Hertogenbosch 26 juni 1972

 
Encyclopedie van Noord-Brabant (1)

Smulders, Ferdinand

64
Encyclopedie van Noord-Brabant 4 (1986) 64
 
Encyclopedie van Noord-Brabant (2)

Vlemminx, Paul

263
Encyclopedie van Noord-Brabant 4 (1986) 263
 
Sanders

Ferdinand Smulders (1907-1972) en het Rijksarchief in Noord-Brabant*

door J.G.M. Sanders

133
134
135
136
137
138
140
146
Noten
1.Stadsarchief ‘s-Hertogenbosch, Bosch’ Protocol R 2332 na akte van 9-7-1608.
2.Zie voor Hein Mandos en zijn vrouw: J. de Bruijn, De blik op het zuiden. Het heem van Hein Mandos en Miep Mandos - van de Pol 1907-1996 (Alphen aan de Maas [2006]).
3.Concepten van deze gedichten bevinden zich in de Universiteit van Tilburg, Brabantcollectie, Collectie Ferdinand Smulders (hierna ‘concept’), doos 2.
4.Het eerste gedicht in Met Gansen Trou 32 (1982) 153-154. In het voorwoord wordt abusievelijk aangekondigd dat het derde gedicht gepubliceerd wordt. Het laatste gedicht publiceerde hij zelf in dit tijdschrift 8 (1958) 10.
5.Voor inlichtingen over Ferdinand Smulders en de interpretatie van zijn gedichten ben ik dank verschuldigd aan W. de Bakker, W. Lindemann, L. Pirenne, J. Vriens, G. Hopstaken en in het bijzonder A. Smulders, broer van Ferdinand.
6.Verslagen omtrent ’s Rijks Oude Archieven (VROA), tweede serie, 17 (1946) 28-29.
7.VROA 18 (1946) 22-23 en volgende jaren.
8.L.P.L. Pirenne, ‘In memoriam Mejuffrouw drs. E.H. Korvezee 1898-1993’, Nederlands Archievenblad 97 (1993) 326-328 en idem, ‘Elisabeth Korvezee (1898-1993) archivaris’, in P. Timmermans e.a. (red.), Brabantse Biografieën 5 (’s-Hertogenbosch 1999) 66-70.
9.Getrouwde mevrouwen in die tijd moesten wegens hun huwelijk het werk buiten de deur neerleggen. De toestand van het Rijksarchief in Noord-Brabant tussen 1949 en 1957 is gebaseerd op de jaarverslagen, gepubliceerd in VROA 22-30 (1950-1958).
10.Van Son vertelde, toen hij in 1967 zijn 50-jarig jubileum bij het rijksarchief vierde, dat hij in die halve eeuw slechts twee keer de adem had ingehouden: de eerste keer toen hij tijdens de oorlogsjaren onder granaatvuur en inslagen de veiligheid van het gebouw moest waarborgen; de tweede keer toen Korvezee als rijksarchivaris aantrad. ‘Historisch opgevoed als wij zijn, dachten we meteen aan namen als Xantippe en Kenau van Hasselaar, om nog niet te spreken van de kanten kleedjes en perzen, waarop je verradelijk zou kunnen uitglijden.’
Achteraf viel het alleszins mee, naar zijn zeggen (BHIC, personeelsdossier Van Son).
11.Pirenne, ‘In memoriam...Korvezee’, 327-328.
12.De inventaris van het archief van de Duitse Orde in Gemert werd gepubliceerd in 1977, die van de kloosters Mariënkroon en Mariëndonk in 1972.
13.De biografie van Smulders is indien niet anders aangegeven gebaseerd op Marcel van der Heijden, ‘Ferdinand Smulders (1907-1972). Dichter (Paul Vlemminx), heemkundige en archiefvorser’, Brabants Heem 53 (2001) 62-75 en H. Mandos, ‘In memoriam Ferdinand Smulders’, Brabants Heem 24 (1972) 44-52.
14.Ferdinand was een begaafd pianist en organist. Hij kon, aldus zijn broer Albert, een aan hem uitgereikt pianomuziekstuk à vue spelen. Geruime tijd was hij als vaste organist verbonden aan de kapel van Huize Assisië en als waarnemend organist aan de plaatselijke parochiekerk.
15.Het archief van Brabantia Nostra berust in het BHIC. Zie uitgebreider over deze beweging: J.L.G. van Oudheusden, Brabantia Nostra: een gewestelijke beweging voor fierheid en ‘schoner leven’ 1935-1951 (Tilburg 1990).
16.Universiteit van Tilburg, Brabantcollectie, Collectie Ferdinand Smulders, Agenda’s (voortaan ‘Agenda’ en het desbetreffende jaar). Zijn agenda’s geven een summier beeld wat hij de ochtend, de middag en de avond deed. Hij vermeldde er de tijd die hij besteedde aan zijn opdrachten. Ook het archief van de Godshuizen bezocht hij kort na de oorlog vaak: daar werd in tegenstelling tot het rijksarchief de kachel gestookt!
17.In het archief van Hein Mandos, dat in het BHIC bewaard wordt, bevindt zich onder inventarisnummer 3 een pak ingekomen stukken van Ferdinand Smulders. Daarin bevindt zich een twintigtal brieven. Naar deze brieven zal in dit artikel verwezen worden met ‘Mandos’ en de datum van de desbetreffende brief.
18.Mandos 6-4-1948.
19.Mandos 17-12-1948 en 19-10-1949. Korte tijd later reageerde hij op een advertentie die Mandos hem had toegespeeld. Dat is de enige vermelding van een sollicitatie van hem (Mandos 30-10-1949).
20.Mandos 17-3-1949.
21.Mandos 17-12-1948. ‘Op het ogenblik heb ik het te druk om een opstel over schoolmeesters-kosters in de 18e E. te schrijven. Ik verkeer, om zo te zeggen, in een zibbekundige krisistoestand: ik moet beslissingen nemen, om de zaak-van-Iersel tot een goed of aannemelijk einde te brengen. Want ik moet het onderzoek deze maand beeindigen. En het is heel lastig.’ (Mandos 7-1-1949).
22.Mandos 6-9-1950.
23.Mandos 27-11-1953: ‘Eersel geeft subsidie. Dus ik ga weer teuten.’ Bij deze brief bevinden zich verscheidene vellen met aantekeningen over teuten, onder meer uit de Eerselse archieven.
24.Mandos 2-8-1949.
25.Mandos 5-3-1951.
26.BHIC, De Quaij, inv.nr. 1451.
27.Mandos 26-4-1950.
28.Mandos 17-12-1948.
29.Mandos 31-3-1950, 11-4-1950 en 26-4-1950.
30.Mandos 5-3-1951. Het artikel werd pas in 1954 geplaatst.
31.Mandos 1-1-1952.
32.Mandos 1-2-1952. Het betreft Wampachs Urkunden- und Quellenbuch zur Geschichte der altluxemburgischen Territorien bis zur burgundischen Zeit.
33.Mandos 24-5-1948.
34.Mandos 17-12-1948.
35.Mandos 15-3-1950. Smit had blijkbaar nog steeds invloed op het rijksarchief.
36.Mandos 26-4-1950 en 22-4-1952.
37.Mandos 24-5-1948.
38.Mandos 1-12-1956.
39.Een van de veelschrijvers in het heemkundeblad Met Gansen Trou, dat zijn hoofdzetel in de cisterciënzerabdij Mariënkroon te Nieuwkuijk had.
40.Zie noot 4.
41.Agenda 1957 18 november: ‘sav. spotdicht op ’t archief’.
42.Wie is Gust-de-Domme? Ten Cate of Van Son? Agenda 1957 22 november: ‘(Sinterklaasliedje op ’t archief)’.
43.Concept: ’Als een driftkop en een Sas’. De Sas was Kruijff. Hij komt als zodanig ook voor in het gedicht ‘Brabantse Archief’.
44.De hond in het ouderlijk huis van Smulders in Udenhout heette Hertha.
45.Vertaling: Deze woorden zijn mysterieus.
46.Vertaling: Gij allen, weet uw mond te houden bij dit spreekverbod. Zwijgt nu, weest stil met grote standvastigheid. Uw mond moet dicht blijven. Stilte moet in acht genomen worden met diepe ernst. U, ingewijden van de mysteriën, bewaart een eerbiedig stilzwijgen, weest Demeter welgevallig bij deze geheime eredienst.
In het concept staan na dit couplet de initialen van de dichter (PV) en de datum 25 november 1957. Blijkbaar heeft hij hier het gedicht willen beëindigen en zijn de laatste coupletten er in tweede instantie aan toegevoegd.
47.Vertaling: Jullie, brave kinderen [letterlijk: zij die niet kunnen of mogen spreken] van de Waarde Moeder, slaapt in de zaal als de allerliefste schapen in hun schaapskooi. Jullie houden van de zwijgende Harpocrates [god van de stilte], die de zwijger begiftigt met gunsten, die u verrijkt met alles en ons met begeerte en verlangen.
48.Vertaling: Gij die in de tempel van Eleusis begiftigt zijt met geschenken, gij lacht, volmaakt gelukkig met deze giften. Gij, gelukkige kinderen die - nooit uitgelaten - braafjes zwijgt. God zal u belonen en de dood zal u nu niet treffen. O driewerf zalig lot!
49.Agenda 1957 3 december: ‘sav. geschreven (Mortelzangen)’ en ‘periphèmo’.
50.Vertaling: Stilte past een klooster tot in de eeuwen der eeuwen. Babbelziek is altijd de massa der dommen.
51.Vertaling: Dat het volk der praatjesmakers eeuwig stil is in het heilige huis der schimmen.
52.Agenda 1957 9 december: ‘Sav. Twee spotgedichten gemaakt’.
53.BHIC, personeelsdossiers.
54.Mandos ongedateerd. Op de achterkant staat een aantal woorden uit het dialect van Udenhout en omgeving.
55.F.W. Smulders, ‘Gewin en boete bij het cijnsbedrijf’, Brabants Heem 9 (1957) 129-132.
56.‘(...) een daartoe alleszins bevoegde kracht (...)’ (VROA 34 (1961) 45).
57.L.P.L. Pirenne, ‘In memoriam F. Smulders’, Nederlands Archievenblad 76 (1972) 169-171. Daar wordt het laatste gedicht uit Mortel-zangen door Watertrapper opnieuw afgedrukt.
58.Agenda 1961 27 februari.
59.Mandos 24-2-1961.
60.Ten behoeve van diens woordenboek van de Brabantse dialecten.
61.Mandos 1-3-1961.
62.Een van degenen die veel baat gehad heeft van Smulders naspeuringen is dr. Camps, die toen op het rijksarchief het eerste deel van het oorkondenboek van Noord-Brabant (over de Meierij) samenstelde. Smulders wist door zijn jarenlange ervaring zowat iedere zandkorrel in de Meierij te liggen.
63.Over Bluijssen Mandos 19-11-1967. Op 10 februari van dat jaar had Smulders Mandos al een sarcastisch gedicht over de kersverse bisschop gestuurd. Over Schillebeeckx Mandos 22-10-1967 en 19-11-1967.
64.Mandos 1-2-1967.
65.BHIC, Rijksarchief in Noord-Brabant, inv.nr. 79 (jaarverslag 1970).
 
Artikelen
1907

F.W. Smulders

Enige aantekeningen van straten in Den Bosch
Smulders (1907) 1-3
1955

F.W. Smulders

Een zuster van Jeroen Bosch
De Brabantse Leeuw 4 (1955) 97-99
 
1957

F.W. Smulders

Mutsart I-III
De Brabantse Leeuw 1 (1957) 4-7, 22-25, 46-48
 
1957

F.W. Smulders

De ooms van Jeroen Bosch
De Brabantse Leeuw 6 (1957) 55-56
 
1957

F.W. Smulders

Nog een zuster van Jeroen Bosch
De Brabantse Leeuw 6 (1957) 70-72
 
1957

F.W. Smulders

Bossche poorters
De Brabantse Leeuw 6 (1957) 9, 15, 62, 78, 110, 142-143, 191-192
 
1958

F.W. Smulders

Bossche poorters
De Brabantse Leeuw 7 (1958) 26, 31, 96, 101, 144
 
1959

F.W. Smulders

Bossche poorters
De Brabantse Leeuw 8 (1959) 38, 122
 
1960

F.W. Smulders

Emancipaties in Den Bosch (1450-1501)
De Brabantse Leeuw 9 (1960) 6-12
 
1960

F.W. Smulders

Bossche Poorters
De Brabantse Leeuw 9 (1960) 16, 63, 118, 151, 160, 167, 169
 
1961

F.W. Smulders

Bossche Poorters
De Brabantse Leeuw 10 (1961) 15, 95, 141, 169, 192
 
1961

F.W. Smulders

Ontslagen uit het Molenaarsambacht in Den Bosch
De Brabantse Leeuw 10 (1961) 30-31
 
1961

F.W. Smulders

Ontslagen uit het Korenkoper-Ambacht in Den Bosch
De Brabantse Leeuw 10 (1961) 102-105
 
1961

F.W. Smulders

Ontslagen uit het Bakkersambacht in Den Bosch
De Brabantse Leeuw 10 (1961) 134
 
1961

F.W. Smulders

Fermentator : De Gruyter
De Brabantse Leeuw 10 (1961) 142-143
 
2009

J.G.M. Sanders

Wie was Ferdinand Smulders? : Stilte in de leeszaal!
Ferdinand Smulders (1907-1972) en het Rijksarchief in Noord-Brabant
Stichting CuBra (2009) 133-148
 
Boeken
1954

Paul Vlemminx (pseudoniem van F.W. Smulders)

De groene warande
s.l. | 1954
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

H.F.J.M. van den Eerenbeemt, Geschiedenis van Noord-Brabant (1996-1997) II. 402; III. 349

Noordbrabants Historisch Jaarboek 13 (1996) 72; 16 (1999) 34, 42; 17-18 (2000-2001) 8, 50, 100, 121-123, 129, 132, 137, 166, 345; 33 (2016) 206

Jan van Oudheusden en Harry Tummers, De grafzerken van de Sint-Jan te 's-Hertogenbosch (2010) I. 16

M.H.M. Spierings, Het Schepenprotocol van 's-Hertogenbosch 1367-1400 LIX (1984) 3, 3n, 4, 67, 72n, 94n, 142n, 147n, 261, 261n, 262

n: vermelding in een voetnoot