Joris Sampson

1481 - 16 mei 1532

Joris Jans Sampson is in 1481 geboren en werd in 1501/02 poorter van ’s-Hertogenbosch. Van beroep was hij handelaar, waarschijnlijk vooral in graan. Aanvankelijk woonde hij aan de Orthenstraat, vanaf 1504/5 aan de Sadelerstraet, de huidige Schapenmarkt. Joris was zeer welgesteld, in de belastinglijsten van het begin van de zestiende eeuw behoort hij tot de 5% hoogst aangeslagenen. De Illustre Lieve Vrouwe Broederschap van 's-Hertogenbosch lijkt een bijzondere plaats in zijn hart te hebben ingenomen. In 1502/3 werd hij gewoon lid, in 1505/6 werd hij uitverkoren als gezworen broeder. In 1525/6, 1526/7 en 1531/2 was hij proost van de Broederschap. In 1526 werden tegelijk met Joris’ dochter Anna ook een schoonzuster en zwager, een drietal bedienden van de familie en een inwonende priester lid van de Broederschap. Hij schonk de Broederschap bovendien in 1526 een gouden kazuifel en bestemde in zijn testament maar liefst 100 gulden voor een nieuw orgel. In 1530 wordt Joris vermeld als wasmeester van de Baar der Gelovige Zielen in de Sint-Jan. Op 24 juli 1530 werd hij benoemd tot meester van het Groot Gasthuis. Op 16 mei 1532, om half acht 's morgens overleed hij plotseling ten gevolge van de pest. Deze sterfdatum wijkt af van de bovengenoemde inscriptieweergave uit Hs 1709, die echter op basis van de bronnen als evident onjuist moet worden beschouwd. Kennelijk was de inscriptie van de zestiende-eeuwse zerk in 1709 al niet goed meer te lezen. Joris was, waarschijnlijk in 1502, getrouwd met Engel, in 1483 geboren als dochter van lakenkoper Peter Colen en Engel Gerits van Merlaer. Zij werd bij haar man in de Sint-Jan begraven. Het echtpaar Sampson liet in 1518 door de populaire Amsterdamse schilder Jacob Cornelisz van Oostsanen een triptiek maken met als onderwerp Maria met kind, waarop zij zelf als schenkers zijn afgebeeld, samen met hun kinderen: Joris wordt vergezeld door een overleden zoon (later bijgeschilderd), Engel door drie overleden dochters en drie nog levende dochters. Op het middenpaneel zien we naast het Jezuskindje waarschijnlijk hun eerstgeboren zoontje. De triptiek is waarschijnlijk bedoeld als een smeekbede aan de heilige Anna om een rijk nageslacht. Enige jaren later, rond 1521, werd een zoon Jan geboren, die op jonge leeftijd is gestorven. De oudste dochter Christina werd koorzuster in het Bossche Geertruiklooster en overleed in 1573/4. Dochter Engel, geboren rond 1507, trouwde met schepen Adriaen van Eyndhouts, stierf in 1573 en ligt met haar man elders in de Sint-Jan begraven (zie zerk 354). Dochter Anna ten slotte is rond 1517 geboren, huwde met Willem Willems van Boshuysen en werd na haar dood op 4 juli 1554 – op de zerk zelf staat 1544 – bij haar ouders begraven.
Of het triptiek bij het graf in de Sint-Jan heeft gehangen of dat het in de familiekring werd bewaard is onbekend. Via de familie Van Eyndhouts is het schilderij waarschijnlijk op Huis Ter Smissen te Aarle terechtgekomen en zo in handen gekomen van de R.K. parochie van Aarle-Rixtel.
Literatuur
ARAB RK 13006; BHIC AILVB 124 75r; AILVB 128 94r, 109r; AILVB 129 29v; 627; SAH OSA 1359-1364; OSA 1368-1369; OSA 1395; OSA 2697 191v, 218r, 237r; Adriaenssen 1989-1995, 1992, 233-235; 1993, 73-77; Deftige Devotie, 66-67; Van Dijck 2001b, 35-37; Hoekx e.a. 2003, 351; Koldeweij 1990, 202-203; Roelvink, 29, 47-48; Van Sasse van Ysselt III, 229, 493-494; Schuttelaars 1998, 273-275, nr. 78; bijl. 6, nr. 344; Swinkels.
De grafzerken van de Sint-Jan te 's-Hertogenbosch
 
Dijck, Lucas van

Sampson

door L.G. van Dijck

32
33
34
35
36
37
Noten
1.GAH, R 1266, f 275, 14 januari 1498.
2.GAH, Oud archief B 16.
3.A.F.O. van Sasse van Ysselt, De voorname, huizen en gebouwen van 's-Hertogenbosch, alsmede hunne eigenaars en bewoners in vroegere eeuwen. Aanteekeningen uit de Bossche schepenprotocollen, lopende van 1500-1810 (3 dln.; 's-Hertogenbosch, [1911-1914]) III, 533.
4.GAH, R 1176, f 181.
5.GAK, R 1179, f 83.
6.GAH, R 1185, f 23v, 1406-1407. R 1187, f 56v, 1410-1411.
7.GAH, R 1187, f 56v, 1410-1411.
8.G. Slechten. Necrologium monasterii S. Marine Sanctique Joannis Baptistae in Averbode Ordinis Praemonstratensis (Scherpenheuvel-Zichem, z.j.) 189. - Mededeling van Leo Adriaenssen.
9.GAH, R 1217, f 450, 1446-1447. R 1219, f 345v, 1448-1449. R 1224, f 17, 1453-1454. R 1224, f 330v, 1453-1454. R 1225, f 367, 1454-1455. R 1229, f 288v, 1458-1459.
10.GAH, R 1217, f 243, 1446-1447. R 1218, f 8v, 1447-1448.
11.GAH, R 1224, f 166, 1453-1454.
12.GAH, R 1242, f 193, 1472-1473.
13.Slechten, Necrologium, 211. - Mededeling van Leo Adriaenssen.
14.GAH, R 1218, f 385, 1447-1448. R 1232, f 443v, 1461-1463. In R 1252, f 324, is sprake van een legaat aan hem door Dirk van Spull.
15.GAH, R 1187, f 128, 1410-1411. R 1192, f 187, 1420-1422.
16.GAH, R 1210, f 69, 1439-1440.
17.GAH, R 1219, f 48v.
18.GAH, R 1212, f 64. R 1217, f 356.
19.GAH, R 1212, f 64.
20.GAH, R 1240, f 385v.
21.GAH, R 1206, f 31, 4 januari 1436.
22.Bijvoorbeeld GAH, R 1192, f 315v, 20 mei 1421. R 1196, f 192v, 1425-1426.
23.GAH, R 1197, f 67v.
24.GAH, R 1212, f 63v.
25.GAH, R 1232, f 168, 1461-1463.
26.GAH, R 1224, f 304, 9 augustus 1454.
27.GAH, R 1247, f 107v.
28.GAH, R 1250, f 363v, 6 augustus 1481.
29.GAH, Oud archief B 34, sub lijfrenten. C 145.
30.GAH, R 1264, f 242v, 6 juli 1495.
31.GAH, R 1250, f 289v.
32.GAH, R 1197, f 184.
33.GAH, R 1214, f 54v.
34.GAH, R 1214, ff 67v, 95v, 125v.
35.GAH, R 1216, f 78v.
36.GAH, R 1234, f 185.
37.GAH, R 1239, f 370v.
38.GAH, R 1234, f 15v, 5 december 1464.
39.GAH, R 1245, f 67, 1475-1476. R 1246, f 127v, 1476-1477. R 1248, f 49, 1478-1479. R 1271, f 22, 4 januari 1503; f 390, 8 juni 1503. R 1272, f 474, 27 januari 1504.
40.GAH, R 1254, ff 49v, 344v, 1484-1485.
41.Er werd geen enkele akte gevonden waarin het gehele gezin van mr. Jan wordt benoemd.
42.GAH, R 1254, ff 154, 181, 344v, 1484-1485.
43.In 1534 werd Jan Sampson uit 's-Hertogenbosch, lakenbereider, poorter van Antwerpen (SAA, Vierschaar 142, 16 januari 1534) - Mededeling van Leo Adriaenssen.
44.GAH, R 1271, f 390, 8 juni 1503.
45.GAH, R 1239, f 370.
46.GAH, R 1244, f 274.
47.GAH, R 1248, f 295, 163 1479.
48.GAH, R 1247, f 381v.
49.Archief Illustre Lieve-Vrouwebroederschap 's-Hertogenbosch 49, anno 1508.
50.Archief Illustre Lieve-Vrouwebroederschap 's-Hertogenbosch 57, f 74.
51.GAH, Oud archief B 16 (hij deed in 1507 mee aan de stadsloterij). R 1276, f 201, 16 augustus 1507. R 1281, f 294, 2 januari 1512.
52.L.F.W. Adriaenssen, „De erfgenamen van heer Ghijsel Back", § 18. „Samson, Van Eynthouts", XLII (1993) 73, noemt als Joris' geboortejaar 1483 en geeft hem als ouders Jan bastaard Aelbrechts Sampson en Cristijn Jan Aerts van Hezewyck (vgl. hierboven onder I-2-A).
53.GAH, R 1268, f 342v.
54.L.F.W. Adriaenssen, „De erfgenamen van heer Ghijsel Back", § 17. „Colen", XLI (1992) 233, 234. § 18. „Samson, Van Eynthouts", XLII (1993) 73-83.
55.De in leven blijvende kinderen werden voorzien van lijfrenten op de stad: GAH, Collectie Aanwinsten 7851, ff 191v, 218, 237.
56.A.M. Koldeweij (red.). In Buscoducis, 1450-1629. Kunst uit de Bourgondische tijd te 's-Hertogenbosch. De cultuur van late middeleeuwen en Renaissance (2 dln.; 's-Hertogenbosch, 1990) I, 202.
57.C.R. Hermans, Verzameling van kronyken, charters en oorkonden, betreffende de stad en meijerij van 's Hertogenbosch (3 stukken; 's-Hertogenbosch, 1846-1848) I, 105.
58.Archief Lieve- Vrouwebroederschap 's-Hertogenbosch, rekeningen 1505-1506, 1531-1532.
59.G.C.M. van Dijck, De Bossche optimaten. Geschiedenis van de Illustre Lieve Vrouwebroederschap te 's-Hertogenbosch, 1318-1973 (Tilburg, 1976) 272.
60.Van Dijck, De Bossche optimaten, 251.
61. Archief Lieve Vrouwebroederschap 's-Hertogenbosch 57, f 82v.
62.GAH, R 1322, f 268.
63.Van Sasse van Ysselt, De voorname huizen, III, 533.
64.Van Sasse van Ysselt, De voorname huizen, III, 229.
De Brabantse Leeuw 50 (2001) 32-37
 
Hermsen en Adriaenssen

De familie Sampson

door Lambert Hermsen en Leo Adriaenssen

Aanvullingen op het artikel in De Brabantse Leeuw 50 (2001) 32-37

I-2-A. JAN SAMPSON was gehuwd met Christijn Jans van Hezewijck, dochter van Jan bij Lijsbeth Jans van Donckersvoert.1

II. JAN LODEWYCXS SAMPSON bezat een bunder moerland aan de vaart bi Scamparts te Loon op Zand2, die werd geërfd door zijn zonen Jan, Marcelis en Lodewyck.3

III. JAN JANS SAMPSON4 trouwde met Luytgart Henrick Gieliss, dochter van Henrick Jan Gieliss bij jonkvrouw Johanna van Houweningen. Hij hertrouwde met Mechtelt, dochter van de kramer Reyneer van Vucht. Hij bezat samen met zijn voorkinderen Henrick en meester Jan een boerderij te Vught op Eenighe (Snode), afkomstig van Johanna van Houwelingen.5 Zoon Henrick was bovendien gerechtigd in de helft van een andere hoeve op Enode.6

IV. MR. JAN JANS SAMPSON7 en zijn vrouw Hillegont Jacops Loyers verkochten in 1473 opgaand eikenhout te Berlicum.8 Aan Cristijn weduwe Jan Sampson Aelberchts beloofde hij in 1495 een erfpacht van 1/2 mud rogge.9
Noten
1.GAH (Gemeentearchief 's-Hertogenbosch), R 1226, f 71v, 27 februari 1456.
2.GAH, R 1197, f 81, 2 maart 1426.
3.GAH, R 1212, f 50, 13 april 1442. R 1214, f 95v, 1 juni 1444.
4.GAH, R 1245, f 67 e.v., 17 november 1475. R 1252, f 410v, 14 januari 1483. R 1254, f 140, 6 oktober 1484.
5.GAH, R 1249, f 225v, 30 maart 1480.
6.GAH, R 1246, f 131, 20 december 1476. R 1247, f 340, 1 juli 1478. R 1261, f 402v, 29 december 1491.
7.GAH, R 1248, f 229v, 9 september 1479.
8.GAH, R 1242, f 162, 9 maart 1471
9.GAH, R 1265, f 398, 26 november 1495.
De Brabantse Leeuw 51 (2002) 128
 
Artikelen
2010

Jan van Oudheusden en Harry Tummers (red.)

213. Joris Sampson, 1532
De grafzerken van de Sint-Jan te 's-Hertogenbosch : II Schip (2010) 593-596
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

G.C.M. van Dijck, De Bossche Optimaten (1973) 272

Lucas G.C.M. van Dijck, Van vroomheid naar vriendschap (2012) 673-674

Jord Hanus, Tussen stad en eigen gewin (2007) 92, 98

A.M. Koldeweij, In Buscoducis (1990) 18, 202; Bijdragen: 516, 517

Jan van Oudheusden en Harry Tummers, De grafzerken van de Sint-Jan te 's-Hertogenbosch (2010) I. 104

Jan Sanders, Kroniek van Molius (2003) 351

A. Schuttelaars, Heren van de raad (1998) 273, 274, 275, 372, 373n, 374, 386n

n: vermelding in een voetnoot