afb. Gerard Monté, 4 november 2007

E.R.M. (Ed) Hoffman

Berlicum 1941

 
Artikelen
2014

Gids langs werken Jeroen Bosch

DEN BOSCH - Kunsthistoricus Ed Hoffman uit Den Bosch heeft een handzame gids geschreven over de werken van Jeroen Bosch. In 'Kijken naar Bosch Een ontdekkingsreis langs alle schilderijen' gidst Hoffman zijn lezers langs alle 25 panelen met 38 afbeeldingen van de Bossche schilder.
Redactie | Brabants Dagblad vrijdag 7 maart 2014
 
2016

Ed Hoffman

Nacht bij Bosch
Bossche Kringen 6 (2016) 38-41
 
 
Boeken
2007

Ed Hoffman

Jheronimus Bosch : Zijn spiegels, Zijn Verten, Zijn Scheppers, Zijn Werken
Jheronimus Bosch Centrum | 's-Hertogenbosch 2007
 
2014

Ed Hoffman

Kijken naar Bosch : Een ontdekkingsreis langs alle schilderijen
Stichting Jheronimus Bosch Centrum | 's-Hertogenbosch 2014 | ISBN 90-8162-278-3
 
 
Bossche Bladen
2005

Een echte 'Jheronimus Bosch'? : Tien aandachtspunten

Voor de Tweede Wereldoorlog ging de grote kenner Charles de Tolnay uit van 41 door Bosch gepenseelde werken, die de vier eeuwen sinds de dood van de meester overleefd hadden. In 1980 kwam Gerd Unverfehrt, specialist in kopiisten en navolgers van Bosch, tot een aantal van 25. Bij het onderzoek ter gelegenheid van de grote, aan de schilder gewijde, expositie van 2001 in Rotterdam hebben wetenschappers er daar weer twee van geschrapt. Ed Hoffman gaat in dit artikel in op de vraag hoe de lijsten van echte en onechte 'Bosschen' opgesteld worden en beantwoordt de vraag welke criteria er worden aangelegd voordat gesproken kan worden van een echte 'Bosch'. Meestal wordt bij een dergelijk onderzoek naar een tiental punten gekeken.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 3 (2005) 90-96
2005

Philips de Schone bezocht 's-Hertogenbosch : vijf eeuwen geleden

Vijfhonderd jaar geleden, in 1506, stierf de jonge Brabantse hertog Philips de Schone. Hij had de noordelijke hoofstad van zijn hertogdom in ieder geval bezocht in 1481, in 1496, en in 1504/1505. Het aanstaande jubileum is aanleiding om deze bezoeken onder de loep te nemen.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 4 (2005) 125-130
2005

Signalementen

Ed Hoffman | Bossche Bladen 4 (2005) 140-141
2006

De Kruiswegstaties van Jan Anthony : Twee jongetjes in de Sint-Jan

De gewelfde ruimte van de rechterzijbeuk van onze kathedraal verbergt onder de keurige ramen van enkele sacramenten (het doopsel, het vormsel, de eucharistie en de biecht) een reeks duistere kruiswegstaties. Juist het binnenvallende zuidelijke licht hult ze in een donkere schaduw. Op de vijfde statie ontwaren we Simon van Cyrene, die tussen een middeleeuws publiek een lijkbleke Christus gaat helpen het kolossale kruis te dragen. Links en rechts van Simon heeft de schilder twee schattige jongetjes afgebeeld van ongeveer zes en negen jaar.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 1 (2006) 7-11
2006

Beeldend kunstenaar Marius de Leeuw : Beschouwingen over leven en werk

Hoe feestelijk geïllustreerd en kostelijk vormgegeven het onlangs verschenen boek over de Bossche kunstenaar Marius de Leeuw ook is, na lezing rest het wat wrange beeld van een, weliswaar aimabele, maar vooral tragische man.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 1 (2006) 22-23
2006

Boekbespreking

Georgius Macropedius 1487-1558 : Een Brabantse humanist?
Ed Hoffman | Bossche Bladen 4 (2006) 160-162
2007

Een canon van de Bossche geschiedenis : Een dertigtal kernmomenten

Datgene wat elke Bosschenaar normaal gesproken zou moeten weten over de geschiedenis van zijn stad. Het gaat hierbij niet om een canon die het resultaat is van lange discussies tussen geleerde commissieleden, maar om een persoonlijke proeve die door iedereen door een kritische mangel gehaald mag én moet worden.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 1 (2007) 11-16
2007

Een nieuw plein voor de Stad: Jeroen Boschplein

De ‘Tijdreiziger’ koos dit jaar voor het thema ‘straten en pleinen’. Sedert jaar en dag schenkt ‘Bossche Bladen’ al aandacht aan dit thema. Ook nu ontbreekt Marcel van der Heijden niet met zijn rubriek ‘De Straat’ en in deze aflevering worden, evenals in het vorige nummer van ons tijdschrift, de schijnwerpers gericht op een plein. In het maartnummer was het een verdwenen plein, nu een gloednieuw plein!
Ed Hoffman | Bossche Bladen 2 (2007) 66-68
2007

Boekbespreking : Acht Bossche kunstenaars : De schildersfamilie Slager

Sinds 1874 gaf Pieter Marinus Slager (1841-1912) les aan de ‘Koninklijke School voor Nuttige en Beeldende Kunsten’ in ’s-Hertogenbosch. Hoewel hij een bekwaam portretschilder was, had hij het als arme, niet-Brabantse, protestant in de door roomsen en deftige liberalen beheerste provinciestad hard te verduren. Met zijn grote gezin van tien kinderen was het permanent sappelen geblazen. Niet bepaald een uitgangspunt om de vleugels als kunstenaar uit te slaan. Dat was jammer, want bij het lezen en bekijken van het onlangs onder auspiciën van het Bossche Prentenmuseum verschenen kloeke boek ‘Acht Bossche kunstenaars en een museum’, krijg je de indruk dat deze oudste van de Slagers de meest getalenteerde was, en dat het daarna langzaam bergaf is gegaan tot en met de laatste telg van de schilderende familie, Tom (1918-1994).
Ed Hoffman | Bossche Bladen 3 (2007) 97-98
2007

Een Laatste Oordeel? : Nieuw raam in de Sint-Jan

Te voet op weg langs de route naar Santiago de Compostella bereikte ik op een avond in het zuiden van de Auvergne: Conques. Na een halsbrekende afdaling stond ik opeens, doodmoe, voor de drempel van een grootse Romaanse abdijkerk. Boven de centrale toegangspoort, boven de ingang naar dit Godshuis, is daar als een finale waarschuwing het Laatste Oordeel uitgehouwen. Een grote boertige Christus leidt er met twee grove werkmanshanden het verkeer der zielen de eeuwigheid in: met zijn rechter wijst hij de zaligen de hemelpoort en met zijn linker de verdoemden de hel. Het reusachtige reliëf, honingkleurig oplichtend in de westelijke avondzon, pepert de vermoeide pelgrim, vóór hij het Godshuis betreedt, nog één keer in, dat hij zelf verantwoordelijk is voor de gang van zijn levensweg.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 3 (2007) 99-101
2008

Raadsels rond werk Jheronimus Bosch : Het altaar van de Lieve Vrouwebroederschap

Johannes de Doper en Johannes de Evangelist hoorden in de Middeleeuwen tot de belangrijkste heiligen van de Katholieke Kerk. Ook in en rond onze basiliek van Sint-Jan speelden de twee een grote rol. Omdat er van de hand van Jheronimus Bosch schilderingen van zowel De Doper als van De Evangelist bewaard zijn gebleven, is het interessant om te bekijken of beide paneeltjes wellicht door de meester voor onze Sint-Jan, en met name voor het altaar van de beeldsnijder Van Wesel in de toenmalige kapel van de Lieve Vrouwebroederschap, geschilderd zijn.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 1 (2008) 26-31
2008

Boekbesprekingen : De Loet : Een prachtig boek!

‘Op 1 mei begon de beschieting’. Deze eerste zin van het boek ‘De Loet, 650 jaar stedelijke geschieden is’ maakt direct duidelijk, dat hier met Jan van Oudheusden een echte verteller aan het woord is.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 3 (2008) 113-115
2009

Een kans voor de Sint-Jan : De buitenzijden van het Lijdensaltaar

Langzaam sluipt de restauratie rond de kathedraal. Onlangs is het zuidertransept omsingeld, en werd het enige middeleeuwse altaar van de Sint-Jan, het zogenaamde Lijdensaltaar, ter bescherming naar de noordkant van de kooromgang verplaatst. Voor Ed Hoffman aanleiding om over de presentatie van dit altaar te filosoferen.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 3 (2009) 102-105
2010

Christoffel in Den Bosch : Een noodhelper in beeld

De betekenis van de heilige Christoffel in het dagelijkse leven wordt niet altijd goed begrepen. Ed Hoffman heeft het uitgezocht en gaat in dit artikel voorts in op de afbeeldingen van Christoffel die in Den Bosch aan te treffen zijn.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 4 (2010) 121-124
2011

Het uurwerk in de Sint-Jan : Of hoe de tijd veranderde

Sinds zondag 30 mei 2010 prijkt er in het Jheronimus Bosch Art Center een tien meter hoge reconstructie van het astronomisch kunstuurwerk dat vanaf 1513 enkele eeuwen in de Sint-Jan heeft gestaan. Bij de voorbereidingen tot het ontwerpen van deze reconstructie stuitte Ed Hoffman op een aantal veranderingen in de tijd.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 1 (2011) 2-6
2011

Jheronimus Bosch en de Ars Moriendi : Hoe te sterven in de Late Middeleeuwen

Eén fundamentele onzekerheid obsedeerde de middeleeuwer: dat zijn stervensuur totaal onverwacht zou kunnen slaan. Een plotselinge dood - de ‘gá-dood’ - zonder getuigen en rituelen was waarschijnlijk een teken van Gods toorn en dus van een eeuwige verdoemenis. Op allerlei openbare plekken werden grote beeltenissen aangebracht van de reus Christoffel, een noodheilige die er voor zorgde dat men niet zonder biecht zou sterven. Een dagelijkse blik op zijn beeltenis zou daarvoor voldoende zijn.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 2 (2011) 54-57
2012

Ed Hoffman

Jheronimus Bosch : De Kruisdraging
Bossche Bladen 2 (2012) 68
2012

Ed Hoffman

The Land of Unlikeness : Een raadselachtig drieluik?
Bossche Bladen 3 (2012) 100-102
2013

De plattegrond van de Sint-Jan : Voetstappen door de tijd

Bij binnenkomst in de Sint-Jan zal een bezoeker uit een andere cultuur zich verbazen. Wat is het geheim achter deze vreemde aaneenrijging van ruimtes? Is er sprake van normale, structurele of symbolische doelmatigheid? Bestudering van de oorsprong van de voetafdruk van het gebouw, de plattegrond, werkt verhelderend.
Ed Hoffman | Bossche Bladen 2 (2013) 45-49
2013

Bossche schilders : Theodoor van Thulden (1606-1669)

Ed Hoffman | Bossche Bladen 2 (2013) 66-67
 
Kijken naar Bosch
1)

Bosch in zijn Stad

uitgezonden: woensdag 11 november 2015
gepubliceerd: maandag 9 februari 2016
productie: Anne-Marie van Oosteren

Kijken naar Bosch is een serie op initiatief van het Jheronimus Bosch Art Center. In 23 afleveringen neemt dr. Ed Hoffman de kijker mee op reis langs alle schilderijen van Jheronimus Bosch. De serie werd opgenomen in het Jheronimus Bosch Art Center en werd mede mogelijk gemaakt door Gemeente 's-Hertogenbosch en de Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch.
jheronimusbosch-artcenter.nl
2)

De Zeven Hoofdzonden

uitgezonden: zaterdag 14 november 2015
gepubliceerd: maandag 29 februari 2016

(het Tafelblad met de Zeven Hoofdzonden)
jheronimusbosch-artcenter.nl
3)

De Vier Laatste Dingen

uitgezonden: woensdag 18 november 2015

(het Tafelblad met de Zeven Hoofdzonden)
jheronimusbosch-artcenter.nl
4)

De Schepping

uitgezonden: zaterdag 21 november 2015

(de buitenzijde van de Tuin der Lusten en de Paradijsvleugels van de Tuin der Lusten en van de Hooiwagen)
jheronimusbosch-artcenter.nl
5)

Grazen met de Ogen

uitgezonden: woensdag 25 november 2015

(het drieluik met de Aanbidding der Koningen)
jheronimusbosch-artcenter.nl
6)

Twee Stijlen!

uitgezonden: woensdag 2 december 2015

(de kleine Aanbidding der Koningen, de Ecco Homo en de Doornenkroning)
jheronimusbosch-artcenter.nl
7)

Criminele Koppen

uitgezonden: woensdag 2 december 2015

(een Kruisdraging)
jheronimusbosch-artcenter.nl
8)

Een Lijdensweg

uitgezonden: zaterdag 5 december 2015

(de kleine en de grote Kruisdraging)
jheronimusbosch-artcenter.nl
9)

Een Rasverteller

uitgezonden: woensdag 9 december 2015

(de Lijdenscyclus achter de Johannes de Evangelist, de Calvarie en de buitenzijde van het grote Antoniusdrieluik)
jheronimusbosch-artcenter.nl
10)

Een Gekruisigde Prinses

uitgezonden: zaterdag 12 december 2015

(de Gekruisigde Martelares)
jheronimusbosch-artcenter.nl
11)

Een Reus als Veerboot

uitgezonden: woensdag 16 december 2015

(de Christoffel)
jheronimusbosch-artcenter.nl
12)

De Uitgemergelde Jheronimus

uitgezonden: zaterdag 19 december 2015

(de Jheronimus en het Heremietendrieluik)
jheronimusbosch-artcenter.nl
13)

Een Heksenketel vol Waanzin

uitgezonden: woensdag 23 december 2015

(het grote Antoniusdrieluik)
jheronimusbosch-artcenter.nl
14)

De twee Johannessen

uitgezonden: zaterdag 26 december 2015

(Johannes de Evangelist en Johannes de Doper)
jheronimusbosch-artcenter.nl
15)

Twee vreemde Drieluiken

uitgezonden: woensdag 30 december 2015

(het grote drieluik met het Laatste Oordeel, het grote Antoniusdrieluik, het drieluik met de Aanbidding der Koningen, het drieluik met de Hooiwagen en het drieluik met de Tuin der Lusten)
jheronimusbosch-artcenter.nl
16)

Zwartgallige Humor

uitgezonden: zaterdag 2 januari 2016

(het drieluik met de Hooiwagen)
jheronimusbosch-artcenter.nl
17)

Het raadsel van de Marskramer

uitgezonden: woensdag 6 januari 2016

(de Marskramer, het Narrenschip, de Dood van de Vrek en de Allegorie van de Gulzigheid)
jheronimusbosch-artcenter.nl
18)

Drie Randgevallen

uitgezonden: zaterdag 9 januari 2016

(de kleine Antonius, de Goochelaar en de Keisnijding)
jheronimusbosch-artcenter.nl
19)

Duivelse Brutaliteit

uitgezonden: woensdag 13 januari 2016

(het grote drieluik mat het Laatste Oordeel)
jheronimusbosch-artcenter.nl
20)

Twee Geniale Randgevallen

uitgezonden: zaterdag 16 januari 2016

(een fragment van een Laatste Oordeel en het kleine drieluik met het Laatste Oordeel)
jheronimusbosch-artcenter.nl
21)

Na de Zondvloed en het Laatste Oordeel

uitgezonden: woensdag 20 januari 2016

(twee Kleine Vleugels en de Visioenen van het Hiernamaals)
jheronimusbosch-artcenter.nl
22)

Een Helse Aarde of een Aardse Hel?

uitgezonden: zaterdag 23 januari 2016

(de nachtvleugel van de Tuin der Lusten)
jheronimusbosch-artcenter.nl
23)

De Tuin der Lusten

uitgezonden: woensdag 27 januari 2016

(de tuin der Lusten)
jheronimusbosch-artcenter.nl
 
Literatuur en bronnenpublicaties

Noordbrabants Historisch Jaarboek 13 (1996) 22, 23

n: vermelding in een voetnoot