afb. A.F.A.M. Wetzer, 8 september 2007

Grasso

architect: F.C de Beer
bouwjaar: 1912
locatie: Parallelweg 25-27

Grasso's Koninklijke machinefabrieken is gevestigd aan de Parallelweg te 's-Hertogenbosch.
Het bedrijf werd oorspronkelijk opgericht door Willem Grasso die in 1858 aan het Hinthamereinde 289 een smederij en werkplaats begon. In 1868 werd een nieuwe fabriek gebouwd aan de Zuid-Willemsvaart. Een jaar later, in 1869, vond de Franse scheikundige MŤge MouriŤs de margarine uit. De uit Oss afkomstige boterhandelaar Jurgens wist in 1871 als eerste de rechten te verwerven op het vervaardigen van het product.. Door zijn contacten met Jurgens ontwikkelde Grasso zuivel- en margarinemachines voor deze snelgroeiende industrie en kreeg op dit gebied al snel wereldfaam. In 1894 neemt Willem's zoon Henri het bedrijf over. Bij gebrek aan uitbreidingsmogelijkheden verhuist Grasso - tot groot verdriet van de gemeente 's-Hertogenbosch - in 1896 naar het landelijke Vught. Daar wordt tevens gestart met de ontwikkeling van de koeltechniek. Toen het bedrijf de mogelijkheid kreeg naar de Brabantse hoofdstad terug te keren greep Grasso deze met beide handen aan. In 1912-1913 werd aan de westzijde van de spoorlijn het huidige kantoor met fabriekscomplex opgetrokken naar een ontwerp van de Tilburgse architect F. de Beer. In 1930 maakte Grasso een begin met de persluchttechniek, dat een belangrijke pijler vormde naast die van de margarine- en koelindustrie. Na de oorlog stopte Grasso met de verouderde productie van zuivel- en margarinemachines en ging zich vervolgens richten op de wereldwijde export van koelinstallaties. Het 100-jarig jubileum van Grasso in 1958 werd groots gevierd en voor zijn verdiensten en belang in de Nederlandse industrie ontving het bedrijf het predikaat 'koninklijke'. Om de productie en installatie van koelinstallaties te scheiden werd in 1965 Grenco ( Grasso's Engineering and Contracting) opgericht. De tak persluchttechniek werd in 1985 afgestoten. Grasso zocht in het Duitse bedrijf GEA een financieel sterke partner en werd in 1992 daar een onderdeel van. Thans is Grasso een internationale onderneming waarin bijna het gehele spectrum van industriŽle koeling te vinden is.
Bertie Geerts
 
Architectuur

Grasso-fabriekscomplex

Architectuurgids 's-Hertogenbosch (14)
 
Encyclopedie van Noord-Brabant

Grasso

99
Encyclopedie van Noord-Brabant 2 (1985) 99
 
Rijksmonument (1)

Kantoorgebouw

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 
Rijksmonument (2)

Machinefabriek

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 
Rijksmonument (3)

Fabriekshallen

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 
Artikelen
1904

Redactie

's-Hertogenbossche Machinefabriek Henri Grasso 's-Hertogenbosch. Opgericht 1858. Afdeeling Zuivelbereiding
's-Hertogenbossche machinefabriek Henri Grasso ('s-Hertogenbosch 1904)
 
?

Redactie

Grasso's machine fabrieken n.v.
s.n. ('s-Hertogenbosch 194?)
 
1958

Benno Wissing, Violette Cornelius, EugŤne Eberle

100 jaar Grasso = 100 annťes Grasso = 100 Jahre Grasso
Meijer (Wormerveer 1958)
 
1958

Redactie

Grasso 1858 14 juni 1958
s.n. (s.l. 1958)
 
1983

Redactie

Grasso 125 Jaar industriŽle innovatie
Drukkerij van Griensven (1983)
 
1984

Oele Steenks

Grasso BV. Innovatieve kracht als wapen tegen de recessie
Management totaal 7 (1984) 59-63
 
1990

Redactie

Grasso voorzichtig. Verlies bij enkele bedrijfsdelen flink verminderd
Algemeen Dagblad (24 april 1990) 27
 
1990

Redactie

Verzelfstandiging van de productieplanning in een productiecel. Een onderzoek naar hoe zelfstandige planning in een productiecel te verwezenlijken is. Een methode toegepast in de kleppencel bij Grasso Products B.V. te 's-Hertogenbosch (Annemarie Enting)
s.n. ('s-Hertogenbosch 1990)
 
1991

Redactie

Hoe Grasso toen was... (L. Snel)
Grasso-Contact 48 (1991) 6
 
1991

Redactie

IJstijd aangebroken voor Grasso. Bossche fabrikant van koelapparatuur in de aanbieding (Eindhovens Dagblad 20.12.1991)
Nieuwsbrief voor de Vrienden van de Stichting tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en techniek in het Zuiden van Nederland 46 (1992) 1284-1286
 
1993

H.W. Boekwijt

'De Grasso' markant in architectuur en de Bossche geschiedenis
's-Hertogenbosch 2 (1993) 53-59
1995

Piet de Bock

Grasso's Koninklijke machinefabrieken
KringNieuws 3 (1995) 16-17
 
2008

Bertie Geerts

Een 'koninklijk'ondernemer : Machinefabriek Grasso 150 jaar
Bossche Bladen 1 (2008) 13-19
2008

Henk Mees

Opknapbeurt voor Grasso. Gemeente steekt 7,3 miljoen euro in gebouwencomplex
Brabants Dagblad vrijdag 4 juli 2008
 
2008

Redactie

Grasso viert 150-jarig jubileum
Bossche Omroep zondag 7 september 2008
 
2008

Kees Bechtold

Bevrijdingskind geboren in kelder van Grasso
Brabants Dagblad donderdag 4 december 2008
 
2012

Domien van der Meijden

Kantoor Grasso komt na verbouwing leeg
Brabants Dagblad donderdag 26 april 2012 | 25
 
2013

Bertie Geerts

Het 'woonhuis' van Grasso
KringNieuws 5 (2013) 28-31
 
2013

Verhuizing van Grasso Den Bosch bijna rond

De verhuizing van het oude kantoor van Grasso naar het nieuwe in de huidige fabriekshal is bijna gereed. De nieuwe kantoorruimten zijn nagenoeg ingericht en in de fabriek moeten nog enkele ruimten gevuld worden met productielijnen.
Domien van der Meijden | Brabants Dagblad donderdag 24 oktober 2013 | 27
 
2013

Nieuwe fabriek in oud jasje

Een nieuwe fabriek in een gebouw van honderd jaar. GEA Grasso nam gisteren officieel zijn intrek in het pand.
Wouter ter Haar | Brabants dagblad zaterdag 16 november 2013 | 29
 
2014

Redactie

Den Bosch krijgt half miljoen voor Grasso.
Brabants Dagblad zaterdag 13 september 2014 | 26
 
2016

Nieuwe stap in de Spoorzone

Pionieren en experimenteren met werken en wonen in de omgeving van Grasso-complex.
Jos van de Ven | Brabants Dagblad zaterdag 7 mei 2016 | 1
 
2016

Plannen met Grasso lijken in orde, de financiering nog niet

Groot enthousiasme over de ontwikkeling van het Grasso-complex, minder over de manier waarop dit betaald moet gaan worden.
Jos van de Ven | Brabants Dagblad dinsdag 31 mei 2016 | Regio 2
 
 
Boeken
2008

Bertie Geerts e.a.

Grensverleggend, Grasso 1858-2008
Royal GEA Grasso Holding N.V. | 2008 | ISBN 978 90 8104 752 4
 
 
Raadsbesluiten
2008

Onderhoud Grasso-complex

Het college investeert 7,3 miljoen euro voor onderhoud aan het Grasso-complex aan de Parrallelweg. Het complex is een rijksmonument en heeft onderhoud nodig. Ook de huurder investeert hierin.
B&W Besluitenlijst 1 juli 2008
 
2011

Intentieovereenkomst met Grasso Products en investering onderhoud in Grasso-complex

Het college besluit een intentieovereenkomst aan te gaan met Grasso Products. Grasso Products huurt van de gemeente het kantoorgebouw en de bedrijfshal. In de intentieovereenkomst staat dat Grasso Products de bedrijfshal tegen marktconforme voorwaarden huurt. Ook is erin vastgelegd dat de gemeente investeert in groot onderhoud van de bedrijfshal.
 
 
Afbeeldingen

ca 1955

27 augustus 1948

april 1949
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

H.F.J.M. van den Eerenbeemt, Geschiedenis van Noord-Brabant (1996-1997) I. 238; II. 208, 210

H.F.J.M. van den Eerenbeemt en L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch op de drempel van een nieuwe tijd (1960) 49, 50, 74, 74, 145, 148, 149

J.J.M. Franssen, De Bossche arbeider in zijn werk- en leefmilieu in de tweede helft van de negentiende eeuw XXXIII-XXXIV (1976) I. 53, 55, 89, 193, 216; II. 582

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 237, 319

n: vermelding in een voetnoot