afb.

Papenhulst 26 : Ziekenhuis Johannes de Deo

achitect: Ir. Jules Dony

Ziekenhuis St. Joan de Deo is gesticht door de Broeders van Barmhartigheid van Montabaur (opgericht door Peter Lötschert in 1856 onder de zinspreuk "Caritas Christi Urget Nos" (de Liefde van Christus spoort ons aan)
Van 1905 tot 1955 was de Bossche nederzetting tevens het noviciaat der congregatie en vonden jonge kloosterlingen er hun verpleegopleiding. Pas in 1914 werd het ziekenhuis aan de Papenhulst gebouwd (in 1912 was de oude bebouwing gesloopt). De plechtige inzegening vond plaats op 4 oktober 1915.
In medische studieboeken rond 1927 werd de operatie-afdeling tot de modernste ten voorbeeld gesteld in Nederland.
Uit "Rond de Geerlingse Brug", door Jan van Dijk, handelend over de twintiger jaren van de twintigste eeuw (blz 43): "Bij de zogenoemde Judasbrug gekomen, waar het Nachtegaalslaantje begon, werd je geconfronteerd met het lief en leed van de stad. Want het leed kon je aantreffen bij de broeders van St. Joan de Deo, die ook vaak zieken thuis verzorgden. Nog zie ik in het voorportaal 'de mat' staan, een driewieler met een brancard erop gemonteerd, die omkleed was met bruin zeil (...) Die driewieler diende voor het vervoer van zieken, gewonden en overledenen. Ze werd bereden door een agent, een ziekenbroeder of een burger in dienst van het ziekenhuis. Zodra de mat de Clarastraat inzwenkte, liepen wij erachteraan om te zien wie erin lag. Bij ziekenhuis St. Joan de Deo werd de brancard van de driewieler gelicht en zag je meestal wel wie het slachtoffer was. Dat gingen we dan thuis vertellen (...) Wanneer we uit het Lof kwamen, stond er bijna altijd een wandeling op het programma. Was het goed weer, dan maakten we een uitstapje naar het plantsoen, was het weer minder mooi, dan was de markt de eindbestemming. Eerst de Plantsoenroute. Via de Clarastraat en de Papenhulst, die ons weinig vertier te bieden hadden, liepen we naar het Nachtegaalslaantje. Aan de rechterkant daarvan lag de Casinotuin, links waren de HBS en de militaire manege. We staken de Hekellaan over, wandelden rechtdoor en daalden langzaam af tot aan de sloot. Van daaruit zag je een weids panorama over een landschap met grazende koeien. Aan de horizon zag je de kerktorens van St. Michielsgestel en Den Dungen".
Eind 1963 stoppen de broeders met het exploiteren van dit ziekenhuis. Ze leggen zich toe op 'missie-activiteiten' in Afrika en geven de taken over aan de Zusters van de Heilige Carolus Borromeus uit Trier. Op dat moment telde 'Joan de Deo' nog 100 personeelsleden (waaronder 16 religieuzen) en had het ziekenhuis een capaciteit van 110 bedden.
Tijdens het 'bewind' van de broeders zijn 100.000 patiënten verpleegd en klinisch behandeld in Ziekenhuis Joan de Deo; de poliklinieken werden sinds 1945 (tijdens de bezettingsjaren deed dit ziekenhuis dienst als verpleeginrichting voor zieke Duitse militairen, onder de naam 'Isolier-Abteilung "Pro Deo" Reserve kriegslazarett 's Hertogenbosch Holland') door niet minder dan 250.000 patiënten bezocht. Bij hun vertrek uit Den Bosch bleef het pand aan de Papenhulst in bezit van de congregatie, de Carolus-zusters beheerden het ziekenhuis vanaf eind 1963. Op 14 december 1963 nam het Bossche gemeentebestuur officieel afscheid van de Broeders van St.Joan de Deo. De stad Den Bosch gaf als afscheidscadeau 8000 gulden voor een orgel in het juvenaat van de congregatie in Herwaarden. Vanaf 1963 staat het pand bekend als Carolus II. Het pand aan de Papenhulst, dat in eigendom is gebleven bij de Broeders van Barmhartigheid, werd zes jaar later alweer, in 1970 als ziekenhuis gesloten. Het wordt voor 416.000 gulden vertimmerd en sinds januari 1971 is het pand dan in gebruik als woonoord voor 190 buitenlandse arbeiders ("Industrieel Wooncentrum Papenhulst"). Dit werd gecoördineerd door de Stichting Huisvesting Migranten Stadsgewest 's-Hertogenbosch. Tot 1 juli 1976 had deze stichting een huurcontract met de Broeders der Barmhartigheid voor de Paap, daarna hield de Stichting op te bestaan. In dat jaar (1976) wonen er nog slechts 30 buitenlanders in het pand. Op dat moment had de conservenfabriek Jonker Fris (Heusden) een groot gedeelte van het pand echter al in onderhuur. Dat bleek later de hele achterbouw te zijn.
www.papenhulst.nl
 
Achter de voorgevel

Joan de Deo

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 10 november 1994
 
Bossche monumenten

Scheiding naar geslacht

door Ed Hupkens

5
Stadsblad woensdag 6 januari 2015 | 5
 
Rijksmonument

Papenhulst 26

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 
Smits

Voormalig broeder- en ziekenhuis Sint Joannes de Deo

Papenhulst 26

516
517
Jan Smits, Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant (Alphen aan de Maas 2010) 516-517
 
Artikelen
1976

Redactie

Toeloop buitenlandse arbeiders gestopt. Huisvesting Migranten aan vooravond van liquidatie
Brabants Dagblad zaterdag 13 maart 1976 (foto)
 
1979

Redactie

Congregatie en SHW vervangen Johannes de Deo door 79 woningen: 'Goedkope bouw op mooie plek'
Brabants Dagblad dinsdag 6 februari 1979
 
1979

Redactie

Voorbereidingsbesluit loopt vandaag af. Bewoners Papenhulst 'vogelvrij verklaard'
Brabants Dagblad vrijdag 28 september 1979
 
1979

Redactie

Plan voor complex Papenhulst. Nieuwbouw vergt ca. tien miljoen
Brabants Dagblad dinsdag 30 oktober 1979 (maquette)
 
1994

Henny Molhuysen

Achter de voorgevel : Joan de Deo
Brabants Dagblad donderdag 10 november 1994 (foto)
 
2003

Redactie

Van voormalig ziekenhuis "Joan de Deo" naar "de Paap"
s.n. (s.l. 2003)
 
2010

Jan Smits

Papenhulst 26. Voormalig broeder- en ziekenhuis Sint Joannes de Deo.
in: Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant (2010) 516-517
 
2012

Domien van der Meijden

Het ooit zo verguisde ‘Krakershol De Paap’ krijgt Monumentenprijs
Brabants Dagblad donderdag 22 november 2012 | Voorpagina
 
2012

Domien van der Meijden

Van Beijnum: ‘Hechte club bewoners in de Papenhulst’
Brabants Dagblad donderdag 22 november 2012 | 36-37
 
 
Benaming
1965St. Carolus Ziekenhuis IIAdresboek van 's-Hertogenbosch 1965
 
Open Monumentendag
2015

Voormalig ziekenhuis Sint-Joan de Deo

Het ziekenhuis Sint-Joan de Deo, bijgenaamd ‘de Paap’, is gered dankzij een actie van krakers in de jaren 70. Uiteindelijk kocht de gemeente het gebouw en is het verbouwd tot wooneenheden. De Bossche ziekenzorg was in de middeleeuwen en vanaf de 19e eeuw in rooms-katholieke handen. Na het Groot Ziekengasthuis werd in 1876 het Carolusziekenhuis geleid door zusters van H. Carolus Borromeus. In 1879 volgde een ziekenhuis voor mannen: Sint-Joan de Deo in de Orthenstraat, geleid door de gelijknamige broeders. Aan de Papenhulst verrees een nieuwbouw in 1914. De uitwendige architectuur van dit qua techniek moderne complex was geïnspireerd op traditionele klassieke architectuur in de trant van de zogeheten ‘heroriëntatie’.
Magazine Open Monumentendag (2015) 10
 
 
Afbeeldingen

ca 1930

onbekend
   
 
Adresboeken
Papenhulst 26
Papenhulst F 95 (1880)
1894wed. Arn. van Ravenstein
1908J.H. Woerdes Jr. (concierge loge 'Edelmoedigheid')
Papenhulst 26 (1909)
1910J.H. Woerdes Jr. (concierge loge 'Edelmoedigheid')
1928J.F. Backers - J. Balk - J.C. van den Brand - Broeders v.d. H. Joannes d. Deo - J.H.J. Cramer - J.Th.C.W. Damen - J.W.H. Deckers - Th.A.G. van Delft - C.A.H.M. Driessen - F.P. Duijn - S. Duijn - J. de Galan - J.W.M. van Gent - J.G. van der Heijden - J.F. Knappstein - L. Knooft - G. van de Laar - W.C. van Loon - W. Maas - C.J. Mollenberg - M. Nieuwenhuizen - H. Roelofs - J. Smits - J.V.J. van der Steen - A.J.M. Steures - C. Ph. Weenink - G.H.L. Winkelhagen
1943M.G. van Bokhoven (hovenier) - J.L. Creemers (kantoorbediende) - H. Heiligers - B.M. Hulkenberg (religieus ziekenverpl.) - A.J. Hurkmans (schoenmaker) - J. Kieft (bloemist) - G.J. Kraakman (huisknecht) - G. van de Laar - J.H. Maas (fruithandelaar)
1948J. Balk (portier) - St. Joan de Deo
1971Huisvesting Migranten
 
Literatuur en bronnenpublicaties

H.F.J.M. van den Eerenbeemt, Geschiedenis van Noord-Brabant (1996-1997) II. 291; III. 69

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 347, 348, 379, 388

n: vermelding in een voetnoot