afb.

Markt 1a : Raadskelder

bouwtijd: middeleeuwen
bouwstijl: gotiek
voormalige functie: o.a. drukkerij, gevangenis, museum en botermijn
beschermd: rijksmonument

Raadskelder. De kelders onder het stadhuis, momenteel in gebruik als restaurant, werden in de huidige vorm in 1529 aangelegd onder leiding van bouwmeester Jan Darkennis (zie beschrijving stadhuis), waarbij de zijwanden van de vroegere middeleeuwse woonhuizen gespaard bleven. Met name de middenkolommen en kruis-ribgewelven van de middelste kelder zijn hier karakteristieke elementen, de zijkelders hebben meer eenvoudige tongewelven.
Afdeling Erfgoed 's-Hertogenbosch (AEH)
 
Achter de voorgevel

Eten in een eeuwenoude kelder

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 25 april 1996
 
Bossche monumenten

Eeuwenoude kelders

door Ed Hupkens

De Raadskelder aan de Markt 1A bestaat uit verschillende ruimtes, die gelegen zijn in de vier laatgotische kelders onder het Stadhuis.

Restaurant in de gotische Raadskelder. Anno 1980. Foto: Stadsarchief.
De kelders hebben hun huidige kruisribgewelven, gesteund door pilaren in het midden, gekregen bij de verbouwing van het Stadhuis van 1529-1533. Jan Derkennis, bouwmeester van de Sint-Jan, heeft ze ontworpen. In de muren kwamen nissen om er verlichting in te plaatsen. Ook kwamen er stookplaatsen. De oorspronkelijke bestemming van de kelders was ontvangst- en feestzaal voor schout en schepenen. Belangrijke personen als keizer Karel V, Filips II van Spanje, Willem van Oranje, de hertog van Alva, keizer Maximiliaan van Oostenrijk en Napoleon werden er ontvangen. De kelders werden halverwege de 16e eeuw echter ook als militaire gevangenis benut. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) werden de kelders veelvuldig gebruikt voor de inkwartiering van soldaten van het garnizoen. Nadat Frederik Hendrik de stad in 1629 had ingenomen, werd er de Staatse Hoofdwacht gelegerd. Tien jaar later werd de Hoofdwacht overgebracht naar de Leeuwenborgh (tegenwoordig Hotel Central op de Markt). Daarna raakten de kelders voor eeuwen in onbruik. Totdat in 1908 de aanleg van centrale verwarming leidde tot de herontdekking van de kelders onder het Stadhuis. Het was Jan Mosmans die op een septemberdag in 1908 voor het eerst weer de kelders betrad. Via een artikel in het dagblad De Noordbrabander wees Mosmans op de fraaiheid en het historische belang van de kelders. Ze werden gerestaureerd en na restauratie ingericht als 'Stadsfolterkamer', een museum waarin het stadsbezit aan folterwerktuigen tentoongesteld werd. In 1925 verdween het museum. Nog geen twee jaar later werden de kelders gebruikt als boter- en eierenmarkt. In de zomermaanden van 1927 hield burgemeester Van Lanschot zijn befaamd geworden radiotoespraken tot de 'Luistervinken'. De stadhuiskelders werden ingericht als ontvangstruimte, waar de bezoekers konden genieten van een Brabantse koffietafel. Bakker Piet Hendrix stelde de gemeente voor om de kelders te huren en in te richten tot restaurant. Op 29 april 1929 opende de nieuwe Stadstaveerne haar deuren. Sindsdien functioneerden de oude, gotische kelders als café-restaurant De Raadskelder. De kruisribgewelven, pilaren, stookplaatsen en viziergaten (nissen voor kaarsen of olielampjes) zijn nog steeds aanwezig. Al jaren staat De Raadskelder nu leeg. Zorginstelling Cello heeft plannen om in 2015 met een brasserie een eind te maken aan de langdurige leegstand.
Stadsblad woensdag 7 januari 2015 | 9
 
Hagemans

De Raadskelder

door Wim Hagemans

283
285
Bossche Pracht 12 (2003) 283-285
 
Verdwenen stadsbeelden

Herontdekte kelders kregen een nieuwe bestemming

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad dinsdag 16 juni 1998
 
Artikelen
?

Redactie

Heropening Bossche Raadskelder
Krantenknipsel ?
 
?

Redactie

Raadskelder Den Bosch. Stadstaveerne. Bier; wijn; spijs. Waard Piet Hendrix
Stokvis ('s-Hertogenbosch 192?)
 
1946

H.J.M. Ebeling

De Raadskelder te 's-Hertogenbosch
De VVV gids 9 (1946)
 
1989

Redactie

Gotisch restaurant De Raadskelder. 60 jaar
Central centraal 3 (1989) 3
 
1992

Redactie

De Raadskelder van 's-Hertogenbosch
Nieuwsbrief 2 (1992) 13-14
 
1996

Henny Molhuysen

Achter de voorgevel : Eten in een eeuwenoude kelder
Brabants Dagblad donderdag 25 april 1996 (foto)
 
1998

Henny Molhuysen

Verdwenen stadsbeelden : Herontdekte kelders kregen een nieuwe bestemming
Brabants dagblad dinsdag 16 juni 1998 (foto)
 
2003

Wim Hagemans

De Raadskelder
Bossche Pracht 12 (2003) 283-285
 
2007

Ed Hupkens

's-Hertogenbosch blijft verwonderen
KringNieuws 2 (2007) 20-22
 
2012

Hutten sluit Bossche Raadskelder

• Cateringbedrijf Hutten stopt met de exploitatie van het Bossche restaurant De Raadskelder.
• Het bedrijf wil zich meer richten op party- en locatiecatering.
• Hutten huurde sinds 2009.
Marc Brink | Brabants Dagblad dinsdag 31 januari 2012 | B02
 
2012

Marc Brink

Plan voor wijnbar in Raadskelder
Brabants Dagblad woensdag 26 september 2012 | 27
 
2013

Leegstand Raadskelder duurt voort

De gemeente wacht langer dan initiatiefnemers lief is met de invulling van de Raadskelder onder het stadhuis.
Marc Brink | Brabants Dagblad vrijdag 20 september 2013 | 29
 
2013

VVD dringt aan op ‘invullen’ Raadskelder

De Bossche VVD-fractie is ‘stomverbaasd’ en ‘teleurgesteld’ dat de Bossche Raadskelder op korte termijn niet wordt verhuurd en er sprake lijkt te zijn van verwaarlozing en kapitaalvernietiging. „Een snelle beslissing is gewenst”, aldus André Rotman die namens de VVD enkele schriftelijke vragen stelt aan het college van B. en W.
Marc Brink | Brabants Dagblad woensdag 25 september 2013 | 27
 
2013

Marc Brink

Cello wil kelder onder stadhuis
Brabants Dagblad vrijdag 11 oktober 2013 | 27
 
2014

Brasserie start in Raadskelder

Met een brasserie maakt Cello volgend jaar een einde aan langdurige leegstand van de Bossche Raadskelder.
Marc Brink | Brabants Dagblad vrijdag 16 mei 2014 | 29
 
2015

Cello kan voorlopig niet in de raadskelder

DEN BOSCH - Het gaat nog een poosje duren voordat er nieuw leven wordt geblazen in de raadskelder onder het Bossche stadhuis en de gemeente als eigenaar huur kan innen. Sinds begin 2012 staat deze monumentale ruimte van 500 vierkante meter al leeg. Zorginstelling Cello wacht als toekomstige huurder op een flinke opknapbeurt die de gemeente betaalt.
Marc Brink | Brabants Dagblad dinsdag 3 februari 2015 | 27
 
2015

Raadskelder voor 2,5 ton verbouwd

DEN BOSCH - De gemeente hoopt dat midden dit jaar de werkzaamheden in de Bossche raadskelder zijn afgerond zodat zorginstelling Cello daar terecht kan als huurder. Volgens een woordvoerster van de gemeente zijn alle werkzaamheden begroot op 250.000 euro.
Marc Brink | Brabants Dagblad woensdag 4 februari 2015 | 26
 
2015

De zuivere schoonheid van de kelder

Den Bosch is ook stad van oude kelders; de Raadskelder toont even haar pure schoonheid.
Paul Roovers | Brabants Dagblad vrijdag 4 september 2015 | 4-5
 
 
Open Monumentendag
1993 De kelder van het stadhuis is een overblijfsel van het laatgotische raadhuis uit 1529. Het bestaat uit twee beuken, ieder vier traveeën tillend, rustend op deels vrijstaande en deels half ingemetselde kolommen. Langs de wanden worden de ribben opgevangen op natuurstenen consoles. Deze kelder is later onder een vroeg middeleeuws (14e eeuw) pand gebouwd.
Open Monumentendag 1993
 
2016

Raadskelder

Het bordes voor het middeleeuwse stadhuis en de kelders werden in 1529 vernieuwd naar ontwerp van Jan Darkennes, die van 1521 tot 1572 ook werkzaam was als bouwmeester van de Sint-Jan. Het bordes werd herbouwd in 1670. De middeleeuwse kelders onder het stadhuis bleven ongewijzigd. De middelste kelder heeft een fraaie vormgeving met kalkstenen kruisribgewelven en kolommen, een stenen schouw en kaarsnissen in de zijwanden. De kelders werden vooral als opslag gebruikt. Een zadel- en een harnasmaker maakten aan het begin van de 16e eeuw (vóór de verbouwing) gebruik van de grote middenkelder.Later in de 16e eeuw maakten zij plaats voor de zogenoemde groenroeden, een soort stedelijke deurwaarders. Tot de 19e eeuw bewaarde men hier ook de onderdelen van het schavot dat bij gelegenheid op de Markt voor het stadhuis werd gemonteerd. De dichtgestorte kelders werden op initiatief van burgemeester Van Lanschot rond 1927 weer opengelegd en in gebruik genomen. Sinds kort is de kelder weer in gebruik als horecagelegenheid.
Magazine Open Monumentendag (2016) 10
 
 
Afbeeldingen

29 april 1954
     
 
Adresboeken
Markt 1a
Markt 1a (1909)
1943P. Hendrix (N.V. Mij. tot Expl. v.d. Bosschen Raadskelder)
1991Tonny Rademaker (café-restaurant De Raadskelder)
 
Literatuur en bronnenpublicaties

Henk Henkes, Van den Raethuys tot Stadhuis (2016) 237-242

n: vermelding in een voetnoot