afb.

Hinthamerstraat 72

Geefhuis (voor 1281 - 1824)

Zilvergrijs gepleisterd, baganegronds gebosseerd, ingangspartij met fronton vooruitspringend; fraaie deur uit de bouwtijd. Cordonlijsten. Bovenvensters boven de ingang voorzien van kroonlijsten. Derde verdieping als mezzanin opgevat, attiek daarboven op hoek pilasters.
Bron: Bossche Monumenten in Beeld
~~~
Deze van oorsprong belangrijke stedelijke armenzorginstelling werd in de Franse tijd veranderd in Oude Mannen- en Vrouwenhuis. In 1826 werd het complex verbouwd, waarbij onder meer het aan de Hinthamerstraat gelegen gedeelte werd opgehoogd en voorzien van een gepleisterde gevel.
Bron: Historische Maquette 's-Hertogenbosch Stad & Vesting
 
Bossche monumenten

Mannen- en vrouwenhuis

door Ed Hupkens

5
Stadsblad woensdag 13 april 2016 | 5
 
Mosmans

Hinthamerstraat

34
Jan Mosmans, Alph.G.J. Mosmans, Oude namen van huizen en straten te 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1907) 34
 
Rijksmonument

Hinthamerstraat 72

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 
Sasse van Ysselt

Het Geefhuis

196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
Noten
1.Harraeus Tom. I blz. 276. Grammaye Taxandria cap. x blz. 10. J. v. Oudenhoven Beschr. van 's Hertogenbossche (uitgave 1649) blz. 51.
2.Zijne instructie van 19 Juli 1709, vermeerderd den 20 Nov. 1719, is te vinden in de Notulen van de Regeering van den Bosch van die jaren.
3.Hij was de secretaris der Regenten van dit Godshuis en belast met, het toezicht op de bedeelingen; zijne betrekking had zeer veel overeenkomst met die van den voormaligen controleur der Bossche Godshuizen. De Schr.
4.Thans het Gereformeerd Burger-Weeshuis. De Schr.
5.Ordonnantie der Regeering van den Bosch van 10 Nov. 1477.
6.S. van de Graaff in zijne Hist. Statist. Beschr. van het Departement Braband 1e st. p. 293 deelt mede, dat alle Woensdagen in dit armhuis brood werd uitgedeeld, dat jaarlijks 500 mudden of 1000 zakken rogge bedroeg. Hij schreef dit in 1806. De Schr.
7.J. van Oudenhoven Beschr. der stadt van 's Hertogenbossche bladz. 127.
8.Zie daarover nog J. van Oudenhoven l.c. p 31-33.
9.Ordonnantie van de drie Leden der Regeering van den Bosch van 10 Nov. 1477.
10.Tot dezen behoorde Jan Heer, die vleeshouwer; ik vermoed, dat hij de stamvader was der Bossche familie Heeren. De Schr.
11.Stichting van den Marktblok van 7 Oct. 1480. (De akte diarvan staat afgedrukt in het na te melden werk van Jhr. M A. Snoeck p. 19. De Schr.)
12.Deel II p. 504-508.
13.Brandkeure der stad van 12 Aug. 1703.
14.Hiermede bedoelde van Heurn de woningen of kazernes der militairen. De Schr.
15.Notulen der Regeering van den Bosch van 17 Juli 1752.
16.In het Schepenreg. van den Bosch n° 152 f. 183 komt eene akte voor, waarbij de Meesters en Provisors van de huisarmen der negen blokken op den 22 Mei 1537 woningen en grondrenten, toebehoorende aan de huisarmen, onder die blokken verdeelden. De Schr.
17.In 1807 was deze blok de Wijk A, bevattende de huizen 1-560. De Schr.
18.In 1807 was deze blok de Wijk D, bevattende de huizen 1-620. De Schr.
19.In 1807 was deze blok de Wijk C, bevattende do huizen 1-447. De Schr.
20.In 1807 was deze blok de Wijk E, bevattende de huizen 1-499. De Schr.
21.In 1807 was deze blok de Wijk F, bevattende de huizen 1-342. De Schr.
22.In 1807 was deze blok de Wijk H, bevattende de huizen 1-361. De Schr,
23.In 1807 was deze blok de Wijk J, bevattende de huizen 1-269. De Schr.
24.In 1807 was deze blok de Wijk G, bevattende de huizen 1-417. De Schr.
25.In 1807 was deze blok de Wijk B, bevattende de huizen 1-258. De Schr.
26.Zij bevinden zich eveneens in voormeld penningkabinet.
27.Jhr. M.A. Snoeck. De 's Hertogenbossche hondenpenningen.
28.Cf. nog Dalloz in de Ve Hospice.
29.Over de spijziging der Bossche armen, die in 1557 de Rector van het Bossche Geefhuis deed, zie men van Heurn Historie II p. 5.
30.Zie Deel II p. 543.
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch III (1910) 196-208
 
Smits

Voormalig Sint Annagesticht

Hinthamerstraat 72

495
Jan Smits, Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant (Alphen aan de Maas 2010) 495
 
Artikelen
1939

Henri J.M. van Rooy

Korte schets van de geschiedenis van het Oude Mannen- en vrouwenhuis en het Bedeelingsfonds te 's Hertogenbosch
St. Jan ('s-Hertogenbosch 1939)
 
1964

dr. J.A.A. Coopmans

De rechtstoestand van de godshuizen te 's-Hertogenbosch vóór 1629
Zuid-Nederlandsche Drukkerij N.V. ('s-Hertogenbosch 1964)
 
1970

Redactie

Onderhandelingen zijn nog gaande. Openbare bibliotheek St.-Leonardusgesticht?
Brabants Dagblad donderdag 2 juli 1970 (foto)
 
1972

Redactie

Aankoop en verbouwing voor maximaal f 2,5 mln. Openbare bibliotheek koopt vroegere 'Leonardushuis'
Brabants Dagblad zaterdag 17 juni 1972 (foto)
 
1980

A.C.M. Kappelhof

Het archief van de Tafel van de H. Geest van Den Bosch. Regesten van oorkonden
Centraal bureau Godshuizen/Archief Godshuizen ('s-Hertogenbosch 1980)
 
1981

A.C.M. Kappelhof

Het Bossche Geefhuis. Het inkomen uit het vermogen van de Tafel van de H Geest van Den Bosch 1450-1810
Varia Historica Brabantica X (1981) 1-54
 
1984

A.C.M. Kappelhof

De hoeven van het Bossche Geefhuis. Opbouw, beheer en liquidatie van een omvangrijk hoevenbezit
Noordbrabants historisch jaarboek 1 ('s-Hertogenbosch 1984) 83-142
 
1990

A.C.M. Kappelhof

Het kunstbezit van de Godshuizen
In Buscoducis Bijdragen. SDU ('s-Gravenhage 1990) 513-517
 
1994

A.C.M. Kappelhof

Niets menselijks was hen vreemd : Conflicten over het bestuur van het Geefhuis 1629-1652
's-Hertogenbosch 1 (1994) 8-15, 18-20
2000

Ad van Drunen en Henk Becks

Oude gebouwen achter jongere gevels. Over de bouwgeschiedenis van het Geefhuis en het Bisschoppelijk Hof.
De onderste steen boven (Utrecht - 's-Hertogenbosch 2000) 114-122
 
2010

Jan Smits

Hinthamerstraat 72. Voormalig Sint Annagesticht.
in: Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant (2010) 495
 
2016

Jacques Luyckx

StadsBiEB Centrum: monumentaal en modern
Bossche Kringen 1 (2016) 32-35
 
 
Benaming
1629Heyligen GeestKaart beleg 's-Hertogenbosch 1629
1795GeefhuisKaart Plan der Stad Forten en Situatie van 's-Hertogenbosch 1795
 
Boeken
1939

Henri J.M. van Rooy

Korte schets van de geschiedenis van het oudemannen- en vrouwenhuis en het bedeelingsfonds te 's-Hertogenbosch
St. Jan | 's-Hertogenbosch 1939
 
 
Geschiedenis
1281 De stichtingsdatum van de Tafel van de H. Geest (Geefhuis) ligt voor 1281.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1295 De Tafel van de H. Geest bezit een gebouw, dat waarschijnlijk als opslagruimte dienst doet. De instelling zelf is nog in de Sint Jan gevestigd.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1300 Omstreeks 1300 vestigt de Tafel van de H. Geest zich in een apart gebouw.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1419 Op 13 april breekt er een grote stadsbrand uit, waardoor o.a. het Geefhuis grote schade oploopt.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1520 Anoniem, ca 1520, eikenhout, Noordbrabants Museum.
De stad kende vele godshuizen voor armen en zieken. Een van de meest bekende was het H. Geesthuis of 'Geefhuis' waar een wekelijkse distributie van kleding, schoenen en wat eten plaatsvond. Op dit fries, dat boven de ingang was geplaatst, is die verdeling uitgebeeld.
Bron: 's-Hertogenbosch De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 18
 
1764 De Staten besluiten hun deel uit de inkomsten van het voormalige Groot Begijnhof over te dragen aan het Geefhuis.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1824 Het voormalige Geefhuis (aan de sloop ontsnapt omdat men het plan had een hervormde kerk te bouwen) wordt verbouwd tot het Oude Mannen- en Vrouwenhuis.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1973 In 1973-1974 werd het verbouwd tot bibliotheek.
Bron: SA 's-Hertogenbosch
 
1974 Op 13 mei 1974 werd de bibliotheek door burgemeester mr. G. van de Ven officieel geopend.
Bron: 's-Hertogenbosch in oude ansichten deel 2
 
 
Kunstafbeeldingen

Diligence, 1860

G.J. Bos
(litho)

Een diligence in de Hinthamerstraat, ongeveer ter hoogte van het vroegere H. Geesthuis. Links het hekwerk voor de Sint Jan, waar een vrouwtje haar koopwaar heeft uitgestald.
Ach Lieve Tijd. 800 jaar Den Bosch en de Bosschenaren 2 (1982) 42
 
Open Monumentendag
2010

Stadsbibliotheek / Voormalige Oude mannen- en vrouwenhuis

Hinthamerstraat 72

Van oudsher was hier de Tafel van de Heilige Geest (oftewel het ‘Geefhuis’) gevestigd, ter ondersteuning, verpleging en voeding van ‘huiszittende armen’. Al vóór 1325 werd hier een gebouw opgericht met een grote zaal, met op het achterterrein diverse bedrijfsgebouwen. In de Franse tijd werden er oude mensen en vondelingen opgevangen.
In de 19e eeuw werd er verbouwd. De grote voorbouw aan de Hinthamerstraat en de vleugels rechts en achter de binnenplaats dateren uit 1825. Ook de oorspronkelijke vensters in de buitenmuren zijn in de 19e eeuw vervangen, en de muren bepleisterd.
Magazine Open Monumentendag (2010) 19
 
2015

Oude mannen- en vrouwenhuis : nu Stadsbibliotheek

Van oudsher (vóór 1285) bevond zich hier de belangrijkste stedelijke instelling van liefdadigheid, de Tafel van de Heilige Geest, bijgenaamd ‘het Geefhuis’. Deze diende ter ondersteuning, verpleging en voeding van de arme burgers in de stad. Dit in tegenstelling tot het (Grootzieken-)Gasthuis dat zich aanvankelijk richtte op de opvang en verpleging van vreemdelingen. Al vóór 1325 werd op deze plaats een gebouw opgericht dat beschikte over een grote zaal, een woning voor de rentmeester en vergaderruimte voor de regenten. Een belangrijke taak van het Geefhuis was de voedselverstrekking aan ‘huiszittende armen’. In de Franse tijd kreeg het gebouw de functie van oude mannen- en vrouwenhuis en opvang van vondelingen. In de 19e eeuw werden ingrijpende verbouwingen uitgevoerd. De grote voorbouw aan de Hinthamerstraat en de vleugels rechts en achter de binnenplaats dateren uit 1825, toen het complex gedeeltelijk werd herbouwd en aangepast aan de eisen van die tijd. Sinds 1975 is op deze plaats de stadsbibliotheek gevestigd.
Magazine Open Monumentendag (2015) 22
 
 
Adresboeken
Hinthamerstraat 72
Hinthamerstraat C 112 (????)
Hinthamerstraat D 1 (????)
1865J. Flaman (directeur van het oude mannen en vrouwenhuis) - P. Maas (roomsch cath. priester, rector der godsh.) - H.J. Wielen (wijkknecht)
1875J. van de Kromvoort (R.K. priester, rector der godshuizen)
Hinthamerstraat D 1 (1880)
1881J. van de Kromvoort (r.k. priester, rector der godshuizen) - C. Nederveen (barbier)
1908Th. Daniels (overste der Zusters) - Oude Mannen- en Vrouwenhuis
Hinthamerstraat 72 (1909)
1910Th. Daniels (Overste der Zusters in het oude vrouwenh.) - Oude Mannen- en Vrouwenhuis
1928Oude Mannen en Vrouwenhuis
1943wed. M.W.L. van de Aa-Boelaars - wed. A.M. Beekmans-van Vught - H.H. Bettonvil - wed. G. van Doremalen-Vugts - wed. F.M.J. Hartwijk-de Mug - wed. H.J.M. van Kempen-Tervooren
1948St. Annagesticht (tehuis voor oude vrouwen en mannen)
1965Huize St. Leonardus (Zusters van Barmhartigheid)
19JJStadsbibliotheek
 
Literatuur en bronnenpublicaties

Hans Boselie en Peter-Jan van der Heijden, Bossche monumenten in beeld (1975) 28

H.F.J.M. van den Eerenbeemt, Geschiedenis van Noord-Brabant (1996-1997) I. 45, 265

Charles de Mooij en Aart Vos, 's-Hertogenbosch binnenskamers (1999) 25, 94

Jan Sanders, Kroniek van Molius (2003) 12, 65, 97, 279, 373

L.H.C. Schutjes, Geschiedenis van het bisdom 's-Hertogenbosch (1876) IV. 523-525

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 18, 35, 71, 79, 81, 82, 85-93, 109, 206

n: vermelding in een voetnoot