afb. 2008

Engelen

algemeen

Engelen is van oorsprong een langgerekt dorp met een kade parallel aan de Dieze. Het dorp behoorde vanaf de middeleeuwen tot in het begin van de negentiende eeuw bij Holland. Een groot deel van de beroepsbevolking verdiende het brood met de rivier. Van de oude middeleeuwse kerk rest nog het koor, dat in gebruik is als hervormde kerk. Vlakbij ligt het voormalige raadhuis van de gemeente, die in 1922 werd uitgebreid met Bokhoven. In de negentiende eeuw kreeg het dorp meer aanzien door de komst van een pensionaat voor meisjes uit de gegoede stand. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog raakte het dorp, dat in de frontlinie lag, behoorlijk beschadigd.
De eerste uitbreidingen van Engelen vonden plaats aan het einde van de jaren veertig in de omgeving van de Schoolstraat / Hoogveldweg. De firma Heineken die zich op het nabijgelegen industrieterrein De Rietvelden vestigde, liet in Engelen woningen bouwen voor het personeel. Verdere uitbreidingen volgden in de jaren vijftig aan de Engeler Schans en de Vlacie. Voor de ophoging van de moerassige ondergrond werd zand afgegraven waardoor de vijver aan de Vlacie ontstond. In de jaren zeventig, na samenvoeging met 's-Hertogenbosch, kwamen er meer luxe, vrijstaande woningen in het plan Hoogveld I. In de jaren tachtig volgde het plan Hoenderland.
De bebouwing van het dorp werd voorlopig afgesloten in de jaren negentig met Hoogveld II. Met de opvallende kastelenwijk Haverleij (ca 1000 woningen!) werd ook de aan het dorp grenzende polder aan het begin van de eenentwintigste eeuw volgebouwd.
Stadsarchief 's-Hertogenbosch
 
Encyclopedie van Noord-Brabant

Engelen

bron: Witkamp's Aardr. Wb., 1890; P.G. Bins: Toeristengids 1965; Anton van Oirschot: Spoken en kastelen in Nederland.

379
Encyclopedie van Noord-Brabant 1 (1985) 379-380
 
Open Monumentendag
52
Magazine Open Monumentendag (2010) 52
 
Artikelen
1977

P.J. van der Heijden

Engelen
van gansen trou 11 (1977) 170-176
 
1980

Jos van der Vaart

De noord-westhoek van het stadsgebied
Boschboom Bladeren 25 (1980) 27-38
 
1984

Michiel van Heumen

Engelen, dorp aan de Dieze
Bossche Bouwstenen VII (1984) 84-140
 
1990

Harry Boekwijt

Cultuurhistorische inventarisatie 's-Hertogenbosch 2 : De kerkdorpen en het noordelijk buitengebied
Gemeente 's-Hertogenbosch 1990
 
1997

Ton Kappelhof e.a.

Monumenten in Nederland. Noord-Brabant
Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist / Waanders Uitgevers, Zwolle 1997
2008

Angela van den Dungen

Heemkundigen willen weer een 'togerspad' langs Dieze
Brabants Dagblad zaterdag 20 september 2008
 
2010

Redactie

Historische foto's Engelen ontdekt
Brabants Dagblad vrijdag 25 juni 2010
 
2011

Kloostertuin in Engelen in ere hersteld

• Kloostertuin in Engelen wordt in ere hersteld.
• Tuin krijgt ondermeer nieuwe bomen, paden en een bankje.
• Omwonende uit zorgen.
• Kloostertuin collectief belegt oprichtingsvergadering op maandag 24 januari.
Angela van den Dungen | Brabants Dagblad dinsdag 18 januari 2011
 
2011

Boek over Engelen historie in modern jasje

Na vijf jaar onderzoek, verzamelen, schrijven en samenstellen wordt 22 mei het boek 'Engelen, grensdorp aan de Dieze' gepresenteerd.
Angela van den Dungen | Brabants Dagblad donderdag 19 mei 2011
 
2011

Angela van den Dungen

Engelen vreest zware industrie
Brabants Dagblad dinsdag 6 september 2011
 
2012

Angela van den Dungen

Engelen wil veldslag naspelen bij 1200-jarig bestaan in 2015
Brabants Dagblad dinsdag 17 januari 2012
 
2012

Domien van der Meijden

Studie Northern Petroleum naar gaswinning 'Engelen' in 2012 klaar
Brabants Dagblad zaterdag 14 april 2012 | 25
 
2013

Engelen vraagt ton voor ’1200’

Het comité Engelen 1200 greep gisteravond het bezoek van burgemeester en wethouders van Den Bosch aan Engelen en Bokhoven aan om een subsidieverzoek in te dienen voor het 1200-jarig bestaan van Engelen in 2015. „Een bedrag met vijf nullen”, zag burgemeester Ton Rombouts enigszins tot zijn schrik.
Robèrt van Lith | Brabants Dagblad vrijdag 11 oktober 2013 | 32
 
2014

Monique Ruzius-Brummans

Getroffen door de bliksem
Bossche Kringen 4 (2014) 53
 
2015

Het kanon buldert in Engelen

Ongeveer 500 acteurs uit binnen- en buitenland speelden afgelopen weekeinde de Slag om Engelen na. Ter gelegenheid van het 1200-jarig bestaan van het dorp staken vrijwilligers vele uren in de organisaatie van het Historisch Festival. De opkomst viel niet tegen: 9.000 bezoekers.
Angela van den Dungen | Brabants Dagblad maandag 14 september 2015 | 12-13
 
2016

Redactie

Verbinder Frans Lucas uitgeroepen tot Engelaar van het jaar 2015
Brabants Dagblad dinsdag 5 januari 2016 | 6
 
2016

Peter de Bruijn

‘Beslis zelf over jullie dorpshuis’
Brabants Dagblad dinsdag 8 maart 2016 | 5
 
2016

Achtertuin Engelen is flink vol

Is Engelen echt het afvoerputje van Den Bosch? Of toch vooral een dorp met te veel beroepszeikerds?
Gert-Jan Buijs | Brabants Dagblad zaterdag 10 december 2016 | Regio 4
 
 
Boeken
1993

Redactie

Engelen en Bokhoven in grootmoeders tijd
Europese Bibliotheek | Zaltbommel 1993 | ISBN 90 2885 547 5
 
2000

Bert de Bie

Tussen Dieze en de Meer : Vertellingen over Engelen van vroeger en nu
Engelen | december 2000
 
2011

Jac. Biemans, Bertie Geerts, Rob Gruben en Marianne Sturm-Vos

Engelen : grensdorp aan de Dieze
Werkgroep Engelenboek en Angrisa Heemkundekring | Engelen 2011 | ISBN 90 9026 179 9
 
 
Raadsbesluiten
2005

Afbeelding dorpswapens

Het college besluit de afbeeldingen van de dorpswapens een plaats te geven in het Bestuurscentrum of het Stadhuis. Het college heeft van de dorpswapens van Rosmalen, Empel en Meerwijk, Engelen en Bokhoven door de heer Anton Schupp uit 's-Hertogenbosch een schilderij (gouache) laten maken. Hij heeft zich gebaseerd op de destijds bij Koninklijk Besluit vastgestelde wapens van de voormalige gemeenten.
Voor Rosmalen heeft hij zich gebaseerd op de tekening die ten grondslag lag aan het raadsbesluit tot het vaststellen van dorpswapens.
B&W Besluitenlijst 14 juni 2005
 
 
Afbeeldingen

Onbekend
     
 
Literatuur en bronnenpublicaties

E. van Autenboer, De kaarten van de schuttersgilden van het Hertogdom Brabant (1300-1800) XCVI (1994) 389

B. Blondé, De sociale structuren en economische dynamiek van 's-Hertogenbosch 1500-1550 LXXIV (1987) 5

C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 13, 45, 57, 60, 61, 68, 80, 81, 84, 85, 99, 100, 101, 102, 130, 131, 135, 145, 146, 148, 149, 150, 152, 154, 155, 157, 170, 171, 172, 180, 181, 193, 196, 197, 209, 217

J.A.M. Hoekx e.a., Vruchten van de goede en de slechte boom : Heyman Voicht van Oudheusden over de godsdiensttwisten in zijn stad 's-Hertogenbosch en in Breda (1577-1581) (2008) 56, 145, 159, 221

F.L. Jansen, Kledinghandel in transitie LXXXVIII (1991) 254

A.M. Lauret, Per imperatief mandaat X (1967) 17, 19, 29

Charles de Mooij, Eindelyk uit d'Onderdrukking (1988) 9, 28, 63

Alph. G.J. Mosmans, 'Symon van Couderborch' in: Taxandria (1923) 1-12

Noordbrabants Historisch Jaarboek 33 (2016) 48, 224

Jan van Oudheusden, Geschiedenis van Brabant van het hertogdom tot heden (2004) 387, 391

F.H.M. Ouwerling, 'Engelen verlaten' in: Taxandria (1922) 288

L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch tussen Atrecht en Utrecht (1959) 123, 223, 259

M.H.M. Spierings, Het Schepenprotocol van 's-Hertogenbosch 1367-1400 LIX (1984) tabel 2

G.M. van der Velden, De kosterij van Bokhoven 1369-1969 XXXVI (1976) 1, 5, 19, 24, 43, 60, 107, 108, 144, 146, 147, 148, 149, 152, 153, 155, 156, 158

G.M. van der Velden, Het patronaatsrecht over Bokhoven XLIII (1978) 15, 16, 19, 26, 75, 84, 87, 137, 141, 160, 173, 175

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 12, 23, 33, 68, 116, 177, 249, 295-298, 308, 317, 349, 376

H.J. Zomerdijk, Het muziekleven in Noord-Brabant 1770-1850 LI (1981) 380

n: vermelding in een voetnoot