afb. F. Schipper

Keizershof

Keizerstraat

Globale bezitsituatie voorafgaand aan de bouw van het Keizershof.
A en B: Gebouwen die sinds 1526 opgenomen zijn in het Keizershof.
A: Westvleugel van het latere Keizershof (keuken en diensvertrekken)
B: Lombardenhuis.
C: Lokatie van de woning van de 14e-eeuwse wapenkoning Jan van Steensel, het latere Hof van Zevenbergen.
D: Blok van het bezit van de abdij van Berne (Sint Jorisstraat 30-34).
E: Sint Joriskapel.
Bossche Bladen 1 (2003) 27
 
Sasse van Ysselt

Het Keizershof

3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
Noten
1.Hij was in 1533 geërfd te Geldermalsen; zijn oom was mr. Goijard Tengnagel
2.Reg. no. 104 f. 50 vso en no. 98 f. 306 vso.
3.Taxandria XVII, blz. 38.
4.In Reg. no. 166 f. 186 a° 1543 komen zijne navolgende afstammelingen voor: a. Zijne dochter Margriet wed. van Herman, zoon van Otto van Brouwhuys (Bruheze) en diens kinderen Peter en Ysebela; b. Henrick van Deventher als man van Catharina, dochter van Lambrecht van den Kerckhoff en zijne dochter Johanna; c. Wouter van Achelen als man van Elisabeth, dochter van Dirck, (zoon van Dirck Aertszoon) en Aleid, de dochter van Lambrecht van den Kerckhoff en Johanna voornoemd; d. Lambert, Dirck en Otto, onmondige kinderen van Dirck, (zoon van Dirck Aertszoon) en Aleid voornoemd; e. de kinderen van Anthonis van Achelen en Aleid, de dochter van Dirck Vogels en Aleid, zijne dochter (van Otto Bolcx n.1.).
5.Men zie ook nog R.A. van Zuylen De Stadsrekeningen I p. 635 en vlgd.
6.Van Heurn Historie I p. 515 en 516.
7.Men zie ook nog R.A. van Zuylen: De Stadsrekeningen I p. 658 en vlgd.
8.Taxandria XVII p. 162.
9.Reg. no. 248 f. 198.
10.Denkelijk was hij de Bossche Hervormingsgezinde president schepen van dien naam. Taxandria XVII p. 312.
11.Zijn wapen bestond uit drie schaatsen.
12.Diens tweede vrouw was Catharina de Cock.
13.Zijne vrouw was Maria Ploos.
14.Men zie over hem J.H. Scheffer Nederl. Familiearchief; het geslacht Tromp p. 18.
15.Hij was gehuwd met Ermgarda Gratiana Sweerts de Landas, dochter van Jacob Ferdinand en Elisabeth van Els en overleed op het kasteel van Heeze 22 October 1678.
16.De inventaris harer nalatenschap is vermeld in Sassen De protocollen der Helmondsche notarissen nos. 186, 246 en 248.
17.Hij overleed 28 December 1719 en werd in de voormalige kerk van Nuland onder eene houten tombe begraven.
18.De verdeeling harer nalatenschap zie men bij Sassen l.c. nos. 249 en 253.
19.Hij was de zoon van den generaal-majoor Jacob van de Graaff en diens echtgenoole Johanna Maria Hubert, en werd geboren te den Bosch in 1752; hij was later kommandant der Schutterij te Amsterdam en overleed aldaar 13 Februari 1825.
20.Zie Dl. I p 159.
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch II (1910) 3-23
 
Vermeldingen

Resoluties van de Raad van State

137v
Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC)
 
Artikelen
1977

Redactie

Plan tot bebouwing van het 'Oud Keizershof' te 's-Hertogenbosch
Westland/Utrecht projektontwikkeling (Amsterdam 1977)
 
1977

Redactie

Herkenbaarheid oude stad gaat verloren. Heemschut wijst plan 'Oud-Keizershof' af
Brabants Dagblad donderdag 29 september 1977 (maquette)
 
2000

Hans L. Janssen

Berichten : Keizershof
Bossche Bladen 4 (2000) 138-139
2000

Redactie

Archeologisch onderzoek naar resten van een van de belangrijkste gebouwen van Den Bosch. Middeleeuwse muur nog recht overeind
Brabants Dagblad vrijdag 16 juni 2000 (foto)
 
2000

Redactie

Bewoners stadspaleis maakten gebruik van 'hangsecreten'
Brabants Dagblad woensdag 13 december 2000
 
2000

Nik de Vries

Opgravingen Keizershof
KringNieuws 5 (2000) 9
 
2000

Henny Molhuysen

Het Keizershof
Uyt den Bogaert 47 (2000) 7-8
 
2001

J. Keunen

Resten Keizershof geen Rijksmomument
Heemschut Vereniging tot bescherming van cultuurmonumenten in Nederland 3 (2001) 42
 
2001

Gerdie de Zeeuw-Nieuwenhuis

Rondleiding bij opgraving Keizershof
KringNieuws 1 (2001) 1-2
 
2001

Marjan Vonk

Van Keizershof tot Huis van de Stad
KringNieuws 3 (2001) 20-21
 
2003

Martin de Bruijn

De voorgeschiedenis van het Keizershof : Een onderzoek naar de vroegere bewoners
Bossche Bladen 1 (2003) 26-30
2008

H.L. Janssen

Een bokaal uit Siegburg : Huwelijksgeschenk voor Floris van Egmond?
Bossche Bladen 2 (2008) 49-55
2010

Stefan Molenaar

BAM-praat : Een keizerlijke kom
Bossche Bladen 4 (2010) 125
 
 
Boeken
2000

Martin de Bruijn

De voorgeschiedenis van het Keizershof
Martin W.J. de Bruijn, Utrecht 21 augustus 2000
 
Stadsrekeningen
1620 Kapittel 6.
De Gouverneur Baron van Grobbendonck koopt het voormalig Keizershof, thans 's Rijks kweekschool voor onderwijzers, te 's Hertogenbosch.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1270
 
1620 Kapittel 6.
• Terugbetaling van het regt van den 60e penning door hem betaald aan Stads regten voor den aankoop van het Keizershof.
• De Regering betaald uit erkentenis van de door den Gouverneur Baron van Grobbendonck der Stad bewezen diensten 1/3 gedeelte in den koopsom van het Keizershof.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1280
 
1620 Kapittel 14.
De Stad betaald schadeloosstelling aan de Erven van Jonkheer Jaques de Wale, om dat het gedeelte van het Keizershof door die Erven bij den verkoop zich voorbehouden, mede door den Gouverneur Baron van Grobbendonck in gebruik wordt genomen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1284
 
 
Vondsten

Steengoed bokaal met deksel, rond 1500

Hoogte: 33.7 cm, exclusief deksel. Opgraving Keizershof, 2000
Deze luxe bokaal van wit steengoed met zoutglazuur is afkomstig uit het productiecentrum Siegburg in Duitsland en is rond 1500 gemaakt. Hij kwam in het tweede kwart van de 16de eeuw in een beerput van het stadspaleis De Keizershof terecht. Hij heeft de vorm van een trechterbeker, maar het oor en het deksel maken hem uniek. De versiering is in de klei uitgesneden en bestaat uit bloemranken en een dubbel familiewapen (een zogenaamd alliantiewapen) van de families Van Egmond en Van Bergen.
Floris van Egmond (1469-1539) , tweede graaf van Buren en Leerdam, trouwde op 12 oktober 1500 met Margaretha van Bergen-Glymes (na 1481-na 1551). Vermoedelijk is de bokaal voor die gelegenheid gemaakt. Men neemt aan dat de bokaal met deksel gebruikt werd voor warme alcoholische dranken zoals Glühwein.
Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM)

Kacheltegel, eerste helft 16e eeuw

Witbakkend aardewerk met groen loodglazuur, in reliëf versierd met Vrouw Minne. Opgraving Keizershof, 2000-2001
Voor de verwarming van voorname huizen werd vanaf de 15e eeuw gebruik gemaakt van tegelkachels (ook wel kachelovens genoemd). Dit zijn kachels opgebouwd uit keramische tegels die langzaam de warmte afgeven. Ze waren tegen een muur gebouwd en werden via een stookgat vanuit een ander vertrek gestookt . Het is een traditie die in de 13e eeuw in Centraal-Europa is ontstaan en zich langzaam heeft verspreid over West-Europa. De kacheltegels waren meestal rijk gedecoreerd met voorstellingen die vaak naar prenten waren vervaardigd. Het exemplaar van de Keizershof stelt " Vrouw Minne" voor. Vrouw Minne, geheel naakt, slechts voorzien van schoeisel staat symbool voor wellust en onkuisheid.
Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM)

Valkenier, eerste helft 14e eeuw

Rood- en witbakkend aardewerk, lokale productie?. Opgraving Keizershof, 2000-2001
Plastiekjes van aardewerk als archeologische vondst zijn zeldzaam. Het is dan ook opvallend dat van dit beeldje, dat een valkenier te paard voorstelt, op twee verschillende opgravingen een exemplaar is gevonden. Beide beeldjes zijn op dezelfde wijze vervaardigd (combinatie van wit- en roodbakkende klei) en de uitvoering is zo identiek dat het zeer waarschijnlijk is dat ze door één en dezelfde maker vervaardigd zijn. We kennen geen vergelijkbare exemplaren van elders, zodat we denken aan productie in een Bosch atelier.
Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM)

Papkom

Tin, datering tweede kwart 16e eeuw. Opgraving Keizershof, 2000-2001
Uit het onderzoek aan de voormalig Keizershof bleek dat dit adellijke complex rond 1525 ontstond door samenvoeging en verbouwing van oudere panden. Achter het complex lag een reusachtige beerput. De datering van het materiaal dat daar gevonden werd, is van eind-15de eeuw tot in de 19de eeuw: de beerput is dus eeuwenlang gebruikt. Uit de begintijd van de Keizershof dateert deze papkom, die vermoedelijk van Bossche makelij is. Het wapenschild dat op de kom staat, is nog niet geïdentificeerd. Is het een familiewapen van de bewoners van het complex?
Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM)
 
Literatuur en bronnenpublicaties

Charles de Mooij en Aart Vos, 's-Hertogenbosch binnenskamers (1999) 17, 21, 22

L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch tussen Atrecht en Utrecht (1959) 165, 175n, 186, 193

J.P.W.A. Smit, 'Het keizershof te 's Hertogenbosch' in: Taxandria (1924) 147-155

n: vermelding in een voetnoot