afb. H.W.B.

Het oxaal

Prent 21.5 x 30.0 cm
Londen, South Kensingtonmuseum. Afbeelding van het oxaal uit de Sint Janskathedraal.

Stadsarchief (0002402)
 
Artikelen
1918

P. Buschmann

Het oxaal van 's-Hertogenbosch
Onze kunst 34 (1918) 1-35
 
1920

Elisabeth Neurdenburg

Hendrick de Keyser en het oxaal van Coenraet van Noremberg
Bulletin van den Nederlandschen Oudheidkundigen Bond 4 (1920) 159-165
 
1938

Elisabeth Neurdenburg

Het oxaal van de St Janskerk te 's-Hertogenbosch en Nicholas Stone
Oudheidkundig jaarboek 2 (1938) 38-44
 
1969

Charles Avery

The Rood-Loft from 's-Hertogenbosch
The Phaidon Press. Victoria and Albert Museum (1969)
 
1975

Jan Vos

Bossche oksaal in 'Victoria and Albert Museum'
Brabants Dagblad zaterdag 12 juli 1975 (foto)
 
1980

Hans Bronkhorst

Mooiste monument van Den Bosch nu in Londen
Bisdomblad 58 (1980) 20 (foto's)
 
1994

M. Westermann

A monument for Roma Belgica. Functions of the oxaal at 's-Hertogenbosch
Nederlands Kunsthistorisch jaarboek 45 (1994) 383-446
 
2001

G. van Tussenbroek

Belgisch marmer in de Zuidelijke en Noordelijke Nederlanden (1500-1700)
Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond 100 (2001) 61-63
2003

Nik de Vries

Het oksaal van de Sint-Jan I
KringNieuws 6 (2003) 9-10
 
 
Kunstafbeeldingen

Oxaal, kruising en schip van de Sint-Jan, 1632

vervaardiger: Pieter Saenredam ()
techniek: pen, aquarel en zwart krijt, 36.1 x 25.5 cm
collectie: Lyon, Musée Lyonnais des Arts Décoratifs, inv. 875a

In Buscoducis 1450 1629

Sint-Janskerk, 19e eeuw

vervaardiger: B. van de Laar ()
techniek: aquarel
collectie: KUB Tilburg

De Sint-Janskerk werd, eerst in 1810 door een besluit van Napoleon, maar uiteindelijk pas officieel door een besluit van Koning Willem I in 1816, definitief teruggegeven aan de Bossche katholieken. Toen stond het oxaal, zoals links te zien, er nog in volle glorie bij.
's-Hertogenbosch. De geschiedenis van een Brabentse stad 1629-1990 (1997) 158

Oxaal, 1836

vervaardiger: Johannes Bosboom (1817-1891)
techniek: olieverf op doek
collectie: Particulier

De teruggave van de Sint Jan was, zeker financieel, geen sinecure. Het exterieur van de kerk was sterk in verval en het interieur geheel aangepast aan de hervormde eredienst. Op dit schilderij is nog de aanwezigheid van het oxaal met het daarop staande orgeltje te bewonderen. Beide zouden in 1866 worden afgebroken omdat ze niet pasten in de bouworde. Het oxaal werd in 1871 verscheept naar Engeland waar het sedertdien staat opgesteld in het Victoria en Albert Museum te Londen.
's-Hertogenbosch. De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 245

Interieur van de St. Jan met het oxaal, 1857

vervaardiger: Jan Peeters ()
techniek: olieverf op doek, 80.0 x 64.0 cm
collectie: Het Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch

In de St. Jansbasiliek, het belangrijkste monument van de gotische bouwkunst in Nederland, werd in het begin van de 17e eeuw een oxaal of koorafscheiding geplaatst. Het werd opgetrokken in classicistische bouwstijl uit verschillende marmersoorten, en rijk met beeldbouwwerk versierd. In de 19e eeuw, toen de smaak door de neogotiek bepaald werd, ondervond men dit oxaal als een storend element. Het werd in 1868 uit de kerk verwijderd en kwam in het Victoria & Albertmuseum te Londen terecht. Het schilderij ontstond in 1857, 9 jaar vóór deze gebeurtenissen plaatsvonden. Het toont het oxaal nog op zijn oude plaats, in sterk contrast met de overige elementen van het kerkinterieur. Jan Peeters genoot zijn opleiding aan de Koninklijke School te 's-Hertogenbosch. Behalve kunstenaar was hij commies ter gemeentesecretarie.
Het Noordbrabants Museum

Het oxaal der St. Jans-kerk, 1860

vervaardiger: G.J. Bos ()
techniek: prent, 19.4 x 14.3 cm

Gezicht in de Sint Janskathedraal van westelijke naar oostelijke richting.
Het jaar 1860 in de titel van het boek waarin deze afbeelding is opgenomen.
Stadsarchief (0000473)
 
Stadsrekeningen
1612 Kapittel 17.
• De werklieden aan het oxaal bij de voltooijing geld geschonken.
• Teruggave van den accijns voor het bier door de werklieden aan het oxaal gewerkt hebbende, gedronken.
• Den accijns op den albast, marber en toetsteen aan het oxaal in de St. Janskerk gebruikt, door de Stad den pachters van de steenpacht teruggegeven.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1212
 
1613 Kapittel 16.
• Commissie om met mr. Coenraad van Noorenberch, aangaande het oxaal in St. Janskerk tot eene schikking te komen.
• Rescriptie in het proces over het oxaal in St. Janskerk tegen Coenraad van Noorenberch.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1216-1217
 
1614 Kapittel 18.
• Processen tegen Paulus Wollart en over het oxaal met mr. Coenraad van Noorenberch.
• Proces over het oxaal.
• Verhoor in het proces over het oxaal met Coenraad van Noorenberch.
• De beeldhouwers Jeronimus Duquesnoy, van Brussel en Hans van Mildert uit Antwerpen, als deskundigen voor het opnemen der werken aan het oxaal, in het geschil met van Noorenberch geroepen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1220-1222
 
1615 Kapittel 14.
Opgenomen gelden om daarmede te voldoen aan het vonnis te voordeele van Coenraad van Noorenberch en ten laste der Stad, in het proces over het oxaal in St. Janskerk, gewezen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1223
 
1615 Kapittel 18.
Gedeeltelijke betaling voor het oxaal aan mr. Coenraat van Noorenberch, volgens het Proces in het nadeel der Stad gewezen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1228
 
1616 Kapittel 20.
Betaling der proceskosten in het proces met Coenraad van Norenberch over het oxaal in St. Janskerk, door de stad verloren.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1234
 
1617 Kapittel 21.
• Commissie tot opneming van het klein orgel op het oxaal in St. Janskerk.
• Overeenkomst met mr. Coenraad van Noorenberch, inn het Proces over het oxaal in St. Jans kerk. Betaling hem naar aanleiding van dien gedaan.
• Commissie uit de regering met de kerkmeesters, tot het besteden der herstellingvan het klein orgel op het oxaal en het maken van het nieuw groot orgel.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1245-1246
 
1618 Kapittel 22.
Herstelling van het klein orgel op het oxaal in St. Janskerk.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1254
 
1619 Kapittel 21.
Vereffening van het geschil tusschen de kerkmeesters van St. Jans kerk en den orgelmaker, over de herstelling van het klein orgel.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1265
 
1631 Kapittel 29.
Proces in zake Coenraad van Norenborch tegen de Stad 's-Hertogenbosch, over het oxaal in St. Janskerk.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1375