afb.

Leuvense Poort (begin 13e eeuw - ca 1810)

locatie: Hinthamerstraat, hoek Korte Waterstraat

Poort van de eerste ommuring, ook wel aangeduid als Lovense- of Gevangen Poort.
~~~
Een deel van de noordelijke stadspoorttoren bevindt zich nog in de panden voor de hoek met de Korte Waterstraat. In het dak en de hoeketalage is die duidelijk te herkennen. In de bestrating (links en rechts) is in de zwarte beklinkering de oude torenvorm nog te zien. Na de eerste stadsuitbreiding werd de Leuvense Poort een binnenpoort en bestemd tot gevangenis.
Bron: 's-Hertogenbosch binnen de Veste
~~~
Op bevel van Napoleon omstreeks 1810 afgebroken omdat hij er met zijn leger niet vlot doorheen kon. De poort was nog in gebruik als gevangenis.
Bron: Boschlogie
 
Sasse van Ysselt

De Gevangenpoort

289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
Noten
1.J. van Oudenhoven t.a.p. blz. 16.
2.Zie nog Deel I blz. 17.
3.Zij waren blijkens de hierbedoelde akte de kinderen van dezen Dirck Rovers en diens echtgenoote Hilla van Berze Woutersdr, en genaamd: Wouter, Willem, Elisabeth, (echtgenoote van Henrick den kersmaker) on Geertruid (de dochter van Lodewijk Tielmanszn).
4.Men zie over deze omschrijving nog akte van 30 Maart 1620 (Reg. n 345 f. 253), waarbij optraden Elisabeth, huisvrouw van Isaack Aertszn en Jenneken, dochters van Claes Strick (zoon van Jan Nicolaaszn) en Geraertken van Sochel Henricksdr.
5.In 1449 bezat Willem Hinckaert 1/4 in de Gevangenpoort en het daartoe behoorend recht op het ambt van ingebieder. Zie Staat van aanwinsten van 's Rijks provinciaal Archief te den Bosch in 1895 p. 17.
6.Dr. C.R. Hermans Bijdragen II p. 117.
7.In dezen kelder worden sedert een paar jaren o a. de voorbedoelde folterwerktuigen bewaard. Men zie de beschrijving daarvan in Dr. C.R Hermans Bijdragen II p. 157 en vlgd.
8.Men zie hierover Taxandria VI blz. 3 en vlgd.
9.Van Heurn Histoire II p. 47.
10.Vgl. Deel I p. 246 noot 1.
11.Hij werd daartoe benoemd bij Kon. Besluit van 28 Maart 1806.
12.Zie nog Dr. C.R. Hermans Bijdragen II p. 148.
13.Over dit Tuchthuis schreef ik reeds in Deel I p. 409, alwaar voor: ,,werden in 1804 de gevangenissen gebouwd," gelezen moet worden; ,,werd in 1804 met den bouw der gevangenissen aangevangen." Het in dat en volgende jaren gebouwd Tuchthuis is in lateren tijd tot tweemaal toe uitgebreid geworden.
14.Men zie nog Dr. C.R. Hermans Bijdragen II p. 149.
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch III (1910) 289-299
 
Verhalen en legenden

De Gevangenpoort

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 28 januari 1988
 
Vestingwandelingen
In het plaveisel zien wij de contouren van deze stadspoort. Overal in de stad zijn de bij opgravingen gevonden muurresten, op deze wijze aangeduid. Een relif in de muur geeft aan hoe de poort er ongeveer heeft uitgezien. Een toren is nog zichtbaar in de winkel op de hoek met de Korte Waterstraat en steekt boven het dak uit. Deze poort is eeuwen lang in gebruik geweest als gevangenenpoort en in 1813 afgebroken.
De naam verwijst naar de hoofdsteden van het hertogdom Brabant; de twee andere poorten heten dan ook de Brusselse en de Antwerpse poort. Het verhaal gaat dat de hertog indertijd die steden heeft gedwongen om mee te betalen aan de bouwkosten; leuk om te vertellen aan Belgisch gasten.
Vestingwandelingen
 
Artikelen
1979

Redactie

Tussen Leuvense Poort en Hinthamerpoort
Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1979)
 
1983

Hans L. Janssen

Markt
Van Bos tot Stad ('s-Hertogenbosch 1983) 53-63
 
1983

Hans L. Janssen

De oudste stadsommuring
Van Bos tot Stad ('s-Hertogenbosch 1983) 64-73
 
1983

Henny Molhuysen

Oe gotte kk daor : Gevelsteen in de Lovensche Poort
Brabants Dagblad donderdag 8 september 1983 (foto)
 
1988

Beatrix C.M. Jacobs

Arme vrouwen in een gevangenpoort
Over het onderbelichte
Katholieke universiteit Brabant (Tilburg 1988) 28-37
 
1988

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : De Gevangenpoort
Brabants Dagblad donderdag 28 januari 1988 (foto)
 
1989

mr. B.C.M. Jacobs

Van gevangenpoort tot huis van bewaring
Boschboom Bladeren 37 (1989) 50-61
 
1993

Aart Vos

'Vluchten kon altijd', ontsnappingen van de Bossche Gevangenpoort 1550-1800
's-Hertogenbosch 3 (1993) 77-84
1993

Aart Vos

Rariteitenkabinet
's-Hertogenbosch 3 (1993) 106-107
1995

Redactie

Meerderheid fracties geeft voorkeur aan goede doorloop voor voetgangers. Muurtjes Leuvense Poort weg
Brabants Dagblad vrijdag 30 juni 1995 (foto)
 
1997

Dan Wildeman

Herinnering aan Leuvense Poort in uur verwijderd. 'Wat doen ze hier? Oh ja, hier stond dat stuk muur'
Brabants Dagblad dinsdag 3 juni 1997 (foto)
 
1997

Redactie

Leuvensepoort terug in Hinthamerstraat
Brabants Dagblad vrijdag 8 oktober 1997 (foto)
 
2001

Henk Bruggeman

De Leuvense Poort ook genaamd de Gevangenpoort van de Stadt 's-Hertogenbosch. De geschiedenis van de 13e eeuwse Leuvensche of gevangenpoort te 's-Hertogenbosch geschreven bij de bedrijfs-beindiging van de firma Jan W. Lippits Hoeden en Petten
Henk Bruggeman ('s-Hertogenbosch 2001)
 
2002

N. de Vries

Van Gevangenpoort tot Tuchthuis
KringNieuws 2 (2002) 14-15
 
2004

Klaas de Graaff

Achter de tralies : Het nieuwe tucht- of werkhuis
Bossche Bladen 2 (2004) 38-41
 
Benaming
1496Gevangener poerteStads Rekeningen van het jaar 1399-1800. Deel 1, blz 30
1629Gevangen PoortKaart beleg 's-Hertogenbosch 1629
1795Gevange PoortKaart Plan der Stad Forten en Situatie van 's-Hertogenbosch 1795
 
Geschiedenis
1297 De Leuvense Poort doet dienst als Gevangenpoort.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1813 Omdat Napoleon voor zijn snelle troepenverplaatsingen weinig obstakels kan gebruiken, wordt in 1813 de Leuvense Poort (Gevangenpoort, voormalige Hinthamerpoort) grotendeels afgebroken. Het is de laatste stadspoort van de eerste omwalling.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
 
Stadsrekeningen
1523 Kapittel 10.
De stad 's Hertogenbosch koopt de helft van de gevangenpoort met de regten daaraan verbonden.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 382-383
 
1523 Kapittel 88.
Uitgaven voor de Gevangenpoort.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 403
 
1525 Kapittel 11.
Verpachting der helft van het cipieren ingebiederschap der gevangenpoort.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 407
 
1526 Kapittel 15.
De kinderen van Wijk en met hen hun zwager Jacob Cuyper, dragen de tweede helft van de Gevangenpoort de stad 's Hertogenbosch over.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 424
 
1526 Kapittel 16, 17 en 18.
Gevangenpoort.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 426
 
1535 Kapittel 114.
Zittingen en tafel in de gevangenpoort ten gebruike van schepenen bij het scherpe examen van misdadigers.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 524
 
1544 Kapittel 14.
Luteranen in handen der Justitie op de gevangenpoort.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 624
 
1547 Kapittel 17.
Renten en chijnsen uit de gevangenpoort.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 653
 
1558 Kapittel 6.
Commissie uit den hove, om onderzoek te doen en te procederen tegen Gerrit Hagens, aangaande de ontvlugting van de gevangenpoort te 's Hertogenbosch, van Jacob Hagens.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 716
 
1582 Kapittel 16.
De Stad betaalt de gevangeniskosten voor een Minderbroeder genaamd Andries, welke in 1579 door het Schermersgilde op de gevangenpoort was gebragt.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1023
 
1586 Kapittel 16.
Herziening der Verordeningen op het Ingebiederschap, op de invordering der belasting van den Meeden en de Meedenblanders, op het bedienen van het Cipierschap der Gevangenenpoort, tot staking der executie van het proces van den Drossaard van Brabant tegen de Stad.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1065
 
1600 Kapittel 15.
Jan Roeloffs van Diepenbeek, glasschilder, vervaardigt onder meer anderen, voor het altaar aan de gevangenpoort, het schilderij der furie van 1 Julij 1579. Maakt eene plattegrond teekening van de Stad, met de vestingwerken, de omliggende schansen, rivieren en omstreken, aan Stads gedeputeerden naar Brussel gezonden, om den Staten te betoogen, de insluiting der Stad, en den overlast die zij van den vijand heeft. Hij schildert ook het Stadhuis, de Gaffel en Sinter Klaas kamer, zoo als die vereenigd tot n gebouw zouden gemaakt worden.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1130
 
1602 Kapittel 16.
Willem Wels versiert het altaar aan de gevangenpoort.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1150
 
1604 Kapittel 16.
Het altaar bij de gevangenpoort volgens ouder gewoonte op 1 Julij versierd.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1163
 
1620 Kapittel 15.
Renten gaande uit beide gedeelten der gevangenpoort.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1277
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 11, 14, 15, 16-17, 18, 20, 23, 50

J.C.A. Hezenmans, 'Hoe 's Heeren Vroente in den Bosch geschonden was' in: Taxandria (1899) 3-8, 44-51

J.A.M. Hoekx e.a., Vruchten van de goede en de slechte boom : Heyman Voicht van Oudheusden over de godsdiensttwisten in zijn stad 's-Hertogenbosch en in Breda (1577-1581) (2008) 79

L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch tussen Atrecht en Utrecht (1959) 211

Geertrui Van Synghel, De stedelijke secretarie van 's-Hertogenbosch tot ca. 1450 (2007) 204, 341, 344n

Jan Sanders, Kroniek van Molius (2003) 83, 99, 143, 217

M.H.M. Spierings, Het Schepenprotocol van 's-Hertogenbosch 1367-1400 LIX (1984) 26n, 45, 255-257

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 69, 112, 119-121, 124, 177

n: vermelding in een voetnoot