afb. ca 1645

Brusselse Poort (begin 13e eeuw - ca 1810)

locatie: Orthenstraat, ter hoogte van het Bokhovenstraatje

De Brusselse Poort in de Orthenstraat beschikte over twee verdiepingen en twee flankerende hoefijzervormige torens. Bij onderzoek in 1980 en 1983 zijn resten van deze poort teruggevonden, waarna de contouren ervan zijn aangegeven in de bestrating. De Brusselse Poort was iets groter dan de Leuvense Poort en beschikte waarschijnlijk over een voorpoort, waarvoor aanwijzingen in 1983 zijn aangetroffen.
De Moerasdraak (1999) 10
 
Bosch allerlei

De Orthenpoort

door Ed Hupkens

Stadsblad woensdag 11 februari 2009 | 10
 
Bouwhistorie

Brusselsepoort of Orthenbinnenpoort

472
Literatuur
ANH 15 (1363); Gudde 1974, 17-18; GUDDE, Vier eeuwen geschiedenis van het garnizoen 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1958) 300; Janssen 1983, 64-73; M 85-86; THG R 152; THG R 6; VAN SASSE VAN YSSELT, De voorname huizen en gebouwen van 's-Hertogenbosch, alsmede hunne eigenaars of bewoners in vroegere eeuwen I-III ('s-Hertogenbosch 1911-1914) I 119-120.
A. van Drunen, 's-Hertogenbosch van straet tot stroom (Zwolle - Zeist 2006) 472
 
Sasse van Ysselt

De Orthenbinnenpoort

119
120
Noten
1.Taxandria XIV p. 150.
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch (1910) 119-120
 
Vestingwandelingen
Nadat Hertog Hendrik van Brabant de stad in 1185 stadsrechten had verleend werd er met bekwame spoed een vestingmuur met drie stadspoorten om de kleine nederzetting gebouwd, die omstreeks 1220 gereed was. De stadspoorten kregen de namen van de voornaamste steden van het Hertogdom, Brussel, Leuven en Antwerpen. De contouren van de Brusselse poort zijn met zwarte steen aangegeven in het plaveisel. Voor deze poort lag een stadsgracht die in verbinding stond met de Dieze. In 1318 gaf de Hertog toestemming de stad uit te breiden en toen ontstonden de West-, de Noord- en Zuidwal zoals we die nu nog kennen.
Vestingwandelingen
 
Artikelen
1975

H. Janse, Th. van Straalen

Middeleeuwse stadswallen en stadspoorten in de lage landen
Europese bibliotheek (Zaltbommel 1975)
 
1978

Peter-Jan van der Heijden

Tussen Sint Janspoort en Orthenpoort
Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1978)
 
1983

Hans L. Janssen

De oudste stadsommuring
Van Bos tot Stad (1983) 64
 
1997

Redactie

"Hier blijven of niet?". Stef Mulders, De Brusselse poort in 's-Hertogenbosch
Vakblad agf. 34 (1997) 19-21
 
1999

G. van Tussenbroek

Een Italiaan in 's-Hertogenbosch: Alessandro Pasqualini en het bolwerk voor de Orthenpoort (1542)
Bossche Bladen 3 (1999) 83-88
 
Benaming
1399sheilichs CruyspoerteStads Rekeningen van het jaar 1399-1800. Deel 1, blz 4
1605heylichcruyspoortStads Rekeningen van het jaar 1605-1606. Deel 2, blz 1167
1866Ortensche PoortKaart J. Kuijper ca 1866
 
Geschiedenis
1644 In 1644 werd de Poort verrijkt met een uurwerk, dat afkomstig was van de afgebroken Petrus en Pauluskerk.
Bron: Tussen Sint Janspoort en Orthenpoort
 
1810 Omstreeks 1810 afgebroken.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
 
Kunstafbeeldingen
 

De Orthenbinnenpoort ofwel de "Brusselsche Poort", z.j.

Gesigneerd: V. Blonde, toegeschreven aan M.J.C. Weegenaar, die veel vervalsingen gemaakt heeft
(gekleurde krijttekening, 15 x 20 cm)
Prentenkabinet Bibliotheek Provinciaal Genootschap, 's-Hertogenbosch

Deze heeft gestaan in de Orthenstraat ter hoogte van het Bokhovenstraatje. De "Brusselsche Poort" ook wel H. Kruispoort genoemd -omdat zich in de nabijheid een kapelletje van het H. Kruis bevond- werd op kosten van de stad Brussel gebouwd. De poort werd omstreeks 1800 afgebroken.
 
Stadsrekeningen
1597 Kapittel 10.
Op de heilig kruispoort eene gevangenis gemaakt, ter beschikking van den Gouverneur van Grobbendonck.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1114
 
1605 Kapittel 17.
De heilige kruispoort, door verzuim van den Provoost, afgebrand.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1167
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 11, 14, 15, 17-18, 43, 49

J.A.M. Hoekx e.a., Vruchten van de goede en de slechte boom : Heyman Voicht van Oudheusden over de godsdiensttwisten in zijn stad 's-Hertogenbosch en in Breda (1577-1581) (2008) 190

L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch tussen Atrecht en Utrecht (1959) 20, 57, 158

M.H.M. Spierings, Het Schepenprotocol van 's-Hertogenbosch 1367-1400 LIX (1984) 26n

n: vermelding in een voetnoot