afb. J.A.M. Roelands, ca 1955

De Boze Griet

locatie: Bastion Oranje

Het Kanon Stuergewhalt ook wel de "Boze Griet" genaamd op het bastion Oranje
Bron: Stadsarchief (0003767)
~~~
Op bastion 'Oranje' tegenover het refugiehuis ligt het kanon 'Stuerghewalt' bijgenaamd 'De Boze Griet', een gevaarte van 6,34 m met een vuurmond (van 17 cm kaliber) in de vorm van een vissekop, in 1511 gesmeed door een Keulse smid. 'Griet' was in de 14e en 15e eeuw een gebruikelijke naam voor vuurmonden van zeer grote afmetingen. In Vlaanderen spreekt men van een Dulle Griet. De Duitstalige inscriptie luidt in vertaling: 'Stoer geweld heet is, 's-Hertogenbosch behoed ik'. Bluf, want het kanon bleek bij de aflevering onbruikbaar.
Bron: www.stelling.nl/denbosch/zien.htm
 
Dossier

1948 t/m 1974

De boze Griet op Bastion Oranje.
Stadsarchief (dossier 7472)
 
Oe gotte kčk daor

"Boze Griet"

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad vrijdag 1 juni 1984
 
Van der Heijden en Molhuysen

1510

Het stadsbestuur sluit een overeenkomst met de Keulse meestersmid Jan Zeghem over het smeden van een groot kanon. Als eindelijk het kanon wordt afgeleverd, blijkt het ondeugdelijk te zijn. De Keulse smid trekt terug naar zijn woonplaats en klaagt bij zijn stadsbestuur het Bossche schepencollege aan, daar zij hem niet méér willen betalen. Na een proces betaalt de stad tenslotte. Het kanon dat officieel 'Stoer Geweld' heet, wordt gewoonlijk 'De Boze Griet' genoemd. Het ligt momenteel op het bastion Oranje.
Kroniek van 's-Hertogenbosch (1981)
 
Artikelen
1845

L.S.R. Sesseler

Verslag wegens het gesmeed ijzeren stuk geschut liggende op de binnenplaats achter het Stadhuis te 's-Hertogenbosch
Bijdragen tot de geschiedenis, oudheden, letteren, statistiek en beeldende kunsten der Provincie Noord-Braband 1 ('s Hertogenbosch 1845) 373-394
 
1845

C.R. Hermans

Nog iets over het gesmeed ijzeren stuk geschut te 's Hertogenbosch
Bijdragen tot de geschiedenis, oudheden, letteren, statistiek en beeldende kunsten der Provincie Noord-Braband 2 ('s Hertogenbosch 1845) 97-107
 
1853

R.A. van Zuijlen Jr.

Nog iets over het gesmeed ijzeren stuk geschut, genaamd Stuerghewalt, liggende op de binnenplaats achter het stadhuis te 's Hertogenbosch
Noordbrabant. Wetenschappelijk tijdschrift 1 (1853) 17-23
 
1880

J.C.A. Hezenmans

De historie van een oud kanon
Volks-Almanak voor Nederlandsche katholieken in het jaar des Heeren 1881. XXXe jaar
C.L. Van Langenhuysen (Amsterdam 1880) 180-190
 
1895

W.R.H. Wakker

Uit het bewogen leven van het oude kanon van 's Hertogenbosch
Elsevier's geďllustreerd maandschrift (maart 1895) 165-184
 
1897

W.R.H. Wakker

De "Stuerghewalt" of zoogenaamde " Booze Griet" van 's-Hertogenbosch
Berger & Mosmans ('s-Hertogenbosch 1897)
 
1984

Henny Molhuysen

Oe gotte kčk daor : „Boze Griet”
Brabants Dagblad vrijdag 1 juni 1984 (foto)
 
1999

Redactie

Boze Griet
Zuider Info 2 (1999) 7
 
2001

Harrie Boekwijt

Het Stuer Gewalt. Grof geschut tegen de Geldersen?
Bossche Bladen 3 (2001) 91-92
2004

Henk Bruggeman

De geschiedenis van: Het gesmeed ijzeren stuk geschut Stuer-ghewalt
Henk Bruggeman ('s-Hertogenbosch 2004)
 
2005

Kees Smit

Stuerghewalt en Jan Fick van Zeghen : Een uitzonderlijk kanon en zijn maker
Bossche Bladen 4 (2005) 120-124
 
Geschiedenis
1677 Enige ruiters proberen het kanon 'De Boze Griet' (liggend achter het stadhuis) naar de haven te brengen en te verschepen. Het stadsbestuur komt erachter. Het blijkt dat het kanon (eigendom van de stad) door de Raad van State is weggeschonken aan Maurits van Nassau. Maurits schrijft een brief aan de stad, waarbij hij zegt niet op de hoogte te zijn van het feit dat de stad de bezitter van het kanon is. Hij verzoekt de stad het hem te schenken. Dat gebeurt niet.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
 
Raadsbesluiten
2003

Restauratie kanon

Het college besluit het kanon 'Stuer Ghewall'(of: 'Boze Griet') te laten restaureren door de Stichting Bouwopleidingen Regio Den Bosch. Dit smeedijzeren kanon uit 1511 wordt na restauratie waarschijnlijk geplaatst in het 'Bastionder' op Bastion Oranje.
B&W Besluitenlijst 1 september 2003
 
 
Stadsrekeningen
1509 Kapittel 22.
• Overeenkomst der stad en de Meijerij van 's-Hertogenbosch met den smid Jan vanZeghen te Keulen, tot het smeden der groote ijzeren noodslang bekend onder den naam van Stuerghewalt, alsnog op de binnenplaats achter het stadhuis te 's-Hertogenbosch liggende.
• Twee smidsen daartoe in den Jongen Schutsbogaard daargesteld.
• Materialen tot die smidsen en gereedschappen, benevens tot het bouwen van een huisje tot berging der gereedschappen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 199
 
1510 Kapittel 15.
• Smeden der ijzeren noodslan genaamd Stuer-ghewalt.
• Werkloon en kostgeld van mr. Jan van Zegen en zijnen knecht voor het smeden van het Stuerghewalt in het rekeningjaar St. Remeys 1510 tot St. Remeys 1511.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 212-213
 
1511 Kapittel 47.
• Nadere uitgaven tot het maken van de groote noodslang het Stuer ghewalt, gemaakt door mr. Jan van Zegen uit Keulen.
• Het Stuer ghewalt gesmeed zijnde, wordt geboord.
• Het Stuer ghewalt voldoet bij de proeve niet, de kogels komen er gebroken uit, de maker neemt aan het stuk te verboren.
• Dagloonen aan werklieden in het versmeden en verboren van het Stuer ghewalt.
• Beproeving van het Stuer ghewalt buiten de Vuchterpoort, bewaking van dat stuk geschut, kleine uitgaven aan brand en licht, alsmede aan lonten, om daarmede het Stuer ghewalt te ontsteken.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 243-244
 
1511 Kapittel 57.
• Arbeidsloon aan onderscheidene timmerlieden tot het opwinden en in den grond graven van de groote noodslang, genaamd het Stuer ghewalt, ten einde die te kunnen boren.
• Het Stuer ghewalt geboord zijnde, uit den grond gegraven.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 248-249
 
1512 Kapittel 26.
• Het Stuer ghewalt nagezien wegens een gebrek van binnen.
• Beproeving en regeling van de groote kartouwen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 277-278
 
1513 Kapittel 20.
Proces van den bussmid Jan van Zegen te Keulen over het Stuer ghewalt.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 290
 
1514 Kapittel 54.
Proces in de Raad van Brabant met Jan van Zegen, kanonsmid te Keulen, in het geschil over het Stuer ghewalt en in andere zaken.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 293
 
1514 Kapittel 55.
Proces te 's-Hertogenbosch voor Schepenen en Schout te Heusden belegd, ter zake van de eisch van Jan van Zeghen, bussensmid te Keulen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 297
 
1514 Kapittel 67.
Een gedeputeerde uit Keulen om met de stad 's Hertogenbosch het proces aangaande het Stuer ghewalt in der minne af te doen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 301
 
1514 Kapittel 68.
• Mandement van contra-arrest tegen die van Keulen. Proces over het Stuer ghewalt.
• Schout en Schepenen van Heusden, benoemde Commissarissen voor het getuigenverhoor in zake het proces over het Stuer ghewalt, hebben in dat verhoor zitting te Vlijmen.
• Nadere getuigenverhoor door hen te 's Hertogenbosch, gehouden in de herberg genaamd de Roode Poort.
• De Regering van 's Hertogenbosch geeft hen eenen maaltijd.
• Nadere loop van het proces.
• Appointement op het rekwest om contra-arrest tegen die van Keulen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 302-303
 
1515 Proceskosten in het proces over het Stuer ghewalt.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 312
 
1521 Kapittel 62.
• Vervolg van het proces der stad met den bussensmid Jan Zeeghen te Keulen.
• Geestelijken naar Keulen, om het proces met den bussensmid af te doen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 317-372
 
1521 Kapittel 74.
• Contra arrest tegen die van Keulen in het proces der stad met den bussensmid Jan van Zeeghen ten uitvoer gelegd.
• Proceskosten ter zaken van het proces met den bussensmid Jan van Zeeghen te Keulen.
• Commissie naar Keulen om het proces met den bussensmid Jan Fyck van Zeegen in der minne af te doen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 375-378
 
1531 Kapittel 103.
Afdoening van het proces, sedert jaren gevoerd met den Keulschen smid Jan Fijck van Zeghen, over het door hem te 's Hertogenbosch gesmeedde monsterkanon, genaamd Stuer ghewalt, thans nog op de binnenplaats achter het stadhuis liggende.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 487
 
1544 Kapittel 26.
• Het Stuer Ghewalt en ander geschut buiten de de St. Janspoort gebragt, afgeschoten en wederom schoongemaakt.
• De groote ijzeren slang (het Stuer Ghewalt) door de schoolkinderen buiten St. Janspoort gebragt.
• Terugbrenging van het geschut in het artilleriehuis.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 625
 
1566 Kapittel 23.
Hout voor de groote noodslang het Stuer Ghewald, en verder hout tot de vestingwerken de werf en verlaat buiten de Boom.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 770
 
1574 Kapittel 24.
De groote slang genaamd het Stuer-Ghewalt aan de Vuchterpoort gebragt.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 904
 
1578 Kapittel 8.
Lepel, wisser en aanzetter voor het Stuerghewalt.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 978
 
1578 Kapittel 16.
Herstelling aan het Stuerghewalt.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 980
 
1580 Kapittel 19.
Het Stuerghewalt op de wallen gebragt.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 1013
 
 
Afbeeldingen

Onbekend

Onbekend
   
 
Literatuur en bronnenpublicaties

C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 63, 69

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 411

n: vermelding in een voetnoot