afb. J. Kuijper, ca 1866

Bastions

algemeen

Provincie Noord Brabant. Gemeente 's-Hertogenbosch (No. 2 Stad)
In Den Bosch vangt de bouw van bastions pas aan onder het gouveneurschap van Van Grobbendonk tijdens het Twaalfjarig Bestand. In de onzekerheid over de uitslag van deze wapenstilstand bereidden beide partijen zich voor op een voortzetting van de strijd en zo verrezen in Den Bosch in snel tempo negen bastions. Daarvan zijn er nog slechts drie bewaard gebleven: bastion Vught, bastion Baselaar en bastion Anthonie. Bastion Oranje is pas gebouwd in 1634, dus vijf jaar nadat de stad gevallen was.
En tenslotte bouwden men voor deze bastions nog een aantal verdedigingswerken: ravelijnen, halve manen, enveloppen, die gezamelijk als voorwerken werden aangeduid. Deze zijn na de ontmanteling alle aan de stadsuitbreiding ten offer gevallen. De muren en de daarachter opgeworpen aarden wallen mochten na 1874 worden gehandhaafd, maar moesten worden geslecht tot op 7 meter + AP, hetgeen neerkomt op ongeveer 4,50 meter boven grachtniveau. Daar de gemiddelde hoogte van de wallen ongeveer 11 meter + AP bedroeg, moest dus zeer veel grond worden afgegraven; deze werd meteen benut om de wallen te verbreden. En op het aldus ontstane terrein werden de wegen aangelegd die wij vandaag nog aantreffen.
Een 'militaire' wandeling door 's-Hertogenbosch
 
Literatuur en bronnenpublicaties

C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 25-28, 30, 31, 49, 72, 106, 108, 110, 111, 154, 173, 185, 187, 188, 207, 222

n: vermelding in een voetnoot