afb.

Mannenconvent Wilhelmieten of Baseldonk

locatie: Sint Jacobskerkhof

Reconsructie van de omgeving van het Sint-Jacobskerkhof met het Baselaarsklooster, het Bethaniëklooster, de oude en nieuwe Sint-Jacobskerk en de Anthoniuskapel.
A. oude Sint-Jacobskerk
B. Bethaniëklooster
C. Baselaarsklooster
D. Sint-Anthoniuskapel
E. nieuwe Sint-Jacobskerk
Kloosters en religieus leven
 
Sasse van Ysselt

Het Bazelaarsklooster

32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
Noten
1.Deel I p. 30 en 42.
2.Blijkens R.A. van Zuylen Stadsrekeningen I p. 574 was daarvan door de stad den Bosch hem omstreeks het jaar 1540 een stuk afgenomen int maken van den wech lancx der stat mueren af ter den Papenhuls.
3.Mr. A.C. Bondam Inventaris der oorkonden, afkomstig van het Jezuïtencollege te Den Bosch, p. 56 en 57.
4.In eene Bossche Schepenakte van 1541 (Reg. no 160 f. 268 vso) waarbij Johan van den Wyngaerde uit de hier bedoelde goederen eene grondrente verleende, wordt deze brug aldus omschreven: novus pons, structus ac protensus a platea, dicta den Papenhuls, versus moenia oppidi Buscoducis.
5.Hij was de bekende Bossche kronijkschrijver Simon Telgrom de Bye, meer bekend onder den naam van Simon Pelgromius.
6.Dit gasthuis, dat eertijds aan Jacob Spijckers toebehoorde, was door Arnd Heym Johanszn tot een gasthuis voor oude mannen bestemd geworden (Reg. no. 161 f. 1911 vso).
7.De verdere geschiedenis van dit gasthuis, dat na dezen verkoop overgebracht werd naar een huis, staande achter den Vuchterdijk, zie men in Deel l p. 319.
8.Dit plakkaat werd 19 October 1520 door Keizer Karel V geamplieerd.
9.J. van Oudenhoven l.c. p. 127.
10.J.A. Coppens Nieuwe Beschr. van het Bisdom 's Bosch II p. 235.
11.Taxandria IV p. 229. J. van Oudenhoven overleed te Haarlem in 1690, dit ter aanvulling van Deel I p. 7 noot 1.
12.Men zie over dit klooster behalve Schutjes Bisdom van 's Bosch Taxandria II p. 252 en vlgd.
13.Zie hierover Deel II p. 496.
14.Hij en zijne moeder kochten 18 Juli 1691 van den curator over de nalatenschap vim Cornelis Boxmeer, notaris te den Bosch: ,,een kasteeltje met een brugge rontsom in syne grachten", gelegen te Middegaal onder Veghel, dat door genoemden van Boxmeer 7 Juli 1656 gekocht was van François Bigoix c.s., Roelof Tybosch had tot vrouw Barbara van Wolfswinckel, die hem 10 kinderen schonk.
15.Men zie hierover als gezegd Deel II zn. 496.
16.Zij was de eenige erfgename van Henrietta Maria Blom, het eenig kind van Nicolaas Blom en Elisabeth Wylde.
17.Reg. No. 513 f. 150.
18.Maandblad Nederl. Leeuw 1906 p. 216.
19.Wellicht had Nicolaas von Eiss ook nog tot dochter Susanna von Eys weduwe van Aelbert Susque, die 3 Juli 1694 in den Bosch in de Waterstraat woonde en toen in die stad ondertrouwde met Hans Uldirch Procher (?), jongman uit Zwitserland.
20.De kinderen, die zij van Henrick Piper had, verkochten Roojeveld 18 Augustus 1729 aan Adriaan de Lange, welke het ten huwelijk bracht aan zijne vrouw Barbara Antonetta Rosina Tscharner; zij bracht het op hare beurt ten huwelijk aan haren tweeden man prof. Herman Gideon Clemens; deze verkocht het 30 April 1750 aan Corstiaan van de Meerendonk, wiens kinderen het 2 Juli 1761 verkochten aan Jacobus Wygerganx, wijnkooper te den Bosch en man van Gijsberdina Boons.
In 1729 werd dit kasteeltje gezegd te zijn: een sterk gemetseld huis met schoone kamers, keuken, kelder en groote tuin, gelegen rondom in eene heg en gracht. In de 19e en 20e eeuw was het de R.K. pastorie van Gemonde, totdat die in 1913 door de tegenwoordige pastorie vervangen werd, waarna dit huis is afgebroken.
21.J.C.A. Hezenmans 's Bosch 1629-1795 p. 385 en Taxandria II blz. 133 en volgd. en blz. 223.
22.Zij schonk hem deze kinderen: Hendryetta Catharina Piper, ged. 9 Sept. 1722; Willemina Johanna Piper, ged. 16 Juni 1726; Hendrik Carel Piper, ged. 19 Sept. 1728; Lucretia Piper, ged. 17 Maart 1730 en Cornelia Johanna Piper, ged. 13 Oct. 1733, allen in de Groote Kerk te den Bosch.
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch III (1910) 32-48
 
Artikelen
?

Clemens v.d. Walle

De Wilhelmieten : Het Wilhelmietenmuseum te Huybergen
s.l. s.d.
 
?

L. van Minderhout

Bezittingen van het klooster Bazeldonk bij Den Bosch
s.l. s.d.
 
1840

C.R. Hermans

Simon Pelgrom, kloosteroverste der Wilhelmieten te 's-Hertogenbosch, en zijne schriften
Geschiedkundig mengelwerk over de provincie Noord-Braband / C.R. Hermans.
Demelinne 1 ('s Hertogenbosch 1840) 53-61
 
1873

L.H.C. Schutjes

Baselaars of Guilhelmieten
Geschiedenis van het bisdom 's-Hertogenbosch IV (1873) 391-394
 
1980

Willem Heijting

Het Wilhelmietenklooster Baseldonk te 's-Hertogenbosch
Een vrije universiteitsbibliotheek
Van Gorcum (Assen 1980) 221-254
 
1980

Willem Heijting

De boeken uit het klooster van de Wilhelmieten te 's-Hertogenbosch
Hellinga festschrift/feestbindel/mélanges
Israel (Amsterdam 1980) 289-301
 
1983

mr. J.A.M. Hoekx

De Wilhelmieten of Baselaars
Bossche Bouwstenen VI ('s-Hertogenbosch 1983) 12-13
 
1986

Redactie

Wilhelmieten
Encyclopedie van Noord-Brabant 4 (1986) 327
 
1990

F.A.C. Haans

De handschriften van de Bossche Wilhelmieten
In Buscoducis Bijdragen. SDU ('s-Gravenhage 1990) 501-504
 
2002

Ad van Drunen

Baselaars- of Wilhelmietenklooster
Kloosters en religieus leven ('s-Hertogenbosch 2002) 60
 
 
Benaming
1399BaselaarsStads Rekeningen van het jaar 1399-1800. Deel 1, blz 5
1599BaseldoncqStads Rekeningen van het jaar 1599-1600. Deel 2, blz 1124
1645't Baselaers CloosterKaart Sylva Ducis Gallis Bois le Duc German sHertogen Bos ca 1645
 
Geschiedenis
1525 Het klooster van de wilhelmieten op die Baseldonck deerlijk geplunderd.
Bron: Kroniek van Molius, blz 257
 
1542 Op bevel van Brussel moeten de stadsmuren versterkt worden met een aarden wal van 24 voet breedte. Hiervoor moeten meer dan 200 huizen en huisjes afgebroken worden. Voorts moeten alle bomen binnen een zekere afstand van de muren gekapt worden. Ook het klooster Baseldonk moet van het stadsbestuur afgebroken worden, teneinde de vijand, Maarten van Rossum, geen gelegenheid te geven zich te verschansen. Het klooster zal verplaatst worden naar de Windmolenberg, maar voorlopig nemen de kloosterlingen hun intrek in het rijke fratershuis.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch

Zie ook: Kroniek van Molius, blz 297
 
1690 In Haarlem overlijdt Jacob van Oudenhoven. Jacob is geboren in Vessem, hij was kloosterling bij de Wilhelmieten in Den Bosch, later studeerde hij theologie te Leiden en werd predikant. Hij heeft veel boeken geschreven over historisch-topografische onderwerpen, o.a. over 's-Hertogenbosch
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
 
Onderzoeken
1981 Bij graafwerkzaamheden in 1981 zijn de zware funderingen van de kerk, zonder gedocumenteerd te zijn, gesloopt. Onlangs is uit archiefonderzoek vast komen te staan dat de natuurstenen poort die zich thans in het depot van de Dienst Bouwhistorisch Onderzoek en Archeologie bevindt tot het Baselaarsklooster behoorde. De laatgotische poort is vervaardigd uit hardsteen en versierd met renaissanceornamenten en beeldhouwwerk uit mergel.
Bron: Kloosters, Kronieken en Koormuziek
 
 
Stadsrekeningen
1541 Kapittel 25.
Het convent van Bazeldonk op last van stads regering afgebroken.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 583
 
1542 Kapittel 26.
Opmeting van den afstand tusschen de stad en het convent der bazelaars.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 605
 
1559 Kapittel 7.
Geschillen tusschen de kloosters Baseldonk en de Predikheeren door commissarissen uit stads regering bijgelegd.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 719
 
1599 Kapittel 5.
• Fortificatien en vergraving van grond, van het Bazelaarsklooster.
• Bevel om in het proces teen het Bazelaarsklooster niet te beslissen voor dat hunne Hoogheden daarvan vooraf kennis hebben genomen.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1124
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 36, 48, 73, 92, 96, 97, 111

G.C.A. Juten, 'De Wilhelmieten na de overgave van 's-Hertogenbosch' in: Taxandria (1905) 148-154

L. van de Meerendonk, Het klooster op de Eikendonk te Den Dungen II (1964) 4, 67, 68, 73, 74, 82, 90, 105, 135

L. van de Meerendonk, Tussen reformatie en contra-reformatie IX (1967) 116, 128, 144, 166, 167, 168, 169, 180, 187, 188, 189, 190, 191, 213

M.A. Nauwelaerts, Latijnse school en onderwijs te 's-Hertogenbosch tot 1629 XXX (1974) 20n, 73n, 104n, 238

Jan Sanders, Kroniek van Molius (2003) 17, 43, 47, 58, 63, 125, 249, 251, 257, 297, 299, 325, 339, 343, 369

Jan Sanders, 'Verkloostering in het vijftiende-eeuwse 's-Hertogenbosch' in: Noordbrabants Historisch Jaarboek 33 (2016) 79

L.H.C. Schutjes, Geschiedenis van het bisdom 's-Hertogenbosch (1876) IV. 391-397

M.H.M. Spierings, Het Schepenprotocol van 's-Hertogenbosch 1367-1400 LIX (1984) 54, 54n, 57, 90, 271

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 20, 21

n: vermelding in een voetnoot