afb.

Vrouwenconvent Sint Geertrui (1449-1629)

locatie: Barbaraplaats

Nadat het in 1629 werd geconfisqueerd, werd het in 1744 deels militair hospitaal, deels magazijn voor de veldtrein, en hooipakhuis.
Wij waren nog stadje, 2e deel
 
Achter de voorgevel

Barbara en andere zusters van het Geertruyklooster

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad vrijdag 2 augustus 1996
 
Kroniek van Molius

Het klooster van de reguliere zusters van Sint-Geertrui

135
J.A.M. Hoekx, G. Hopstaken, A.M. van Lith-Drooglever Fortuijn en J.G.M. Sanders, Kroniek van Molius : Een zestiende-eeuwse Bossche priester over de geschiedenis van zijn stad ('s-Hertogenbosch 1992) 135
 
Sasse van Ysselt

Het St. Geertruiklooster

90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
Noten
1.Schutjes t.a.p. IV blz. 470 noemt haar de eerste priorin van dit klooster; zij zou volgens hem in 1449 met enkele andere zusters dat toen nieuw gesticht klooster in bezit genomen hebben onder geleide van den pater Gregorius van der Spreet.
2.Dr. C.R. Hermans Verzameling van Kronijken blz. 13.
3.Men zie over haar Schutjes Gesch. van het Bisdom den Bosch IV blz. 471.
4.Tilman van den Broeck vermaakte aan de Ill. L. V. Broederschap van den Bosch een glazen beker met gothieken zilver-vergulden voet, door hem van Keizer Maximiliaan ontvangen, welke thans nog in haar bezit is; daarop staat als zijn wapen: drie palen van keel op een zilveren veld en een schildhoofd van lazuur, beladen met twee zilveren rozen.
5.De Keizer?
6.Denkelijk geschiedde het in 1692.
7.In 1676 was een Johan Esser, denkelijk dezelfde als de hierboven genoemde, schoolmeester van Kessel.
8.Hij huwde in derden echt met Catharina Adriana Meerman, dochter van mr. Adriaan en Maria van Heusden, welke hem schonk Heiman Esser, cornet te den Bosch; Anna Maria Esser, wonende te Hillegersberg; Johan Adriaan Esser, geboren te Breda 31 Maart 1741, overleden te Rosmalen 9 Augustus 1808, huwde aldaar 28 Juni 1765 Johanna Jacoba de Witte, overleden aldaar 23 Januari 1827, die hem elf kinderen schonk.
9.Van Heurn Historie IV p. 83.
10.Hartog Simon was Israliet en schijnt zich, evenals zijn vader Simon Hartog, in de tweede helft der 18e eeuw te den Bosch metterwoon gevestigd te hebben, alwaar zij veel vast goed aankochten, dat zij daarna weder verkochten. Hartog Simon noemde zich later Herodes Hartogensis. Ten zijnen verzoeke verklaarde voor Schepenen van den Bosch de wed. Gerard van Altena, beedigd stadsvroedvrouw aldaar, dat zij op 16 of 17 Augustus 1793 zijne echtgenoote had verlost van eenen zoon; dat zij eenige dagen later had geadsisteerd bij de besnijdenis van dat kind en dat dit toen is genaamd Nathan Beer Hartog. Dat kind werd in 1811 genaamd Bernardus Hartogensis.
11.In 1561 was reeds een van Meerwijk eigenaar van een huis in de Orthenstraat, daar toch in dat jaar (Reg. n 206 f. 363) Jan, zoon van Jan van Meerwijck en Johanna, de dochter van Gijsbert de Brauwer, een huis verkocht, staande aan die straat naast de Bokhovenstraat Marktwaarts.
12.Volgens van Heurn Beschrijving werd haar portret nog lang na haren dood in het St. Geertruiklooster bewaard.
13.Men zie ook nog Foppens Historia Episcop. Sylvaeduc. p. 311 en Wichmans Brabantia Mariana II c. 26.
14.Oudheden en Gestichten van 's Bosch p. 641.
15.Dr. G.R. Hermans Kronijken p. 13 en Wichmans Brabantia Mariana p. 383.
16.Men zie nog van Heurn Historie I p. 537.
17.St. Hanewinkel Beschrijving der stad enz. p. 133.
18.Een dier huizen zal gediend hebben tot woning van den sergeant-majoor van den Bosch, daar de Raad van State daartoe een deel van het St.-Geertruiklooster had aangewezen, wat duurde tot dat die het verkocht.
19.De le koop was alzoo het huis, dat thans toebehoort aan Mevr. de Wed. Bolsius-Verhoeven en bewoond wordt door mr. D. Wesseling, zijnde nu Orthenstraat genummerd 41.
20.Dit huis was ook eigendom van het St. Geertruiklooster, toen dit werd creconfisceerd.
21.Dit huis was in 1503 door de kinderen van Nycolaus de Heusch en Elisabeth de Ruyter Michielsdochter verkocht (Reg. n 98 f. 24) aan Andries van Arckel Gerardszoon; deze had van zijne vrouw Yda de navolgende kinderen: Gijsbert, woonachtig te Dordrecht en Arnold, die wederom tot kinderen had: Dirck, Elisabeth, Margriet, Geertruid, Andries en Jan van Arckel. Genoemde Gijsbert van Arckel erfde dit huis voor de helft van zijnen vader, terwijl hij de wederhelft er van kocht van zijne genoemde oomzeggers van Arckel met uitzondering van Andries en Jan. Den 21 Aug. 1549 (Reg. n 170 f. 429 vso); men zie ook nog Reg. n 139 f. 329) verkocht hij het aan Jan Hermanszn. Vluggers, genaamd Degens; het werd toen omschreven als: domus, area, ortus, domus posteriorac pons lapideus, siti in Buscoducis in vico Orthensi inter hereditatem Willelmi de Ryel versus portam Ortensem, quadam via interjacente, ex uno latere et inter hereditatem Henrici Beys versus Forum, ex alio latere, tendentes a dicto vico Ortense retrorsum ultra Diesam ibidem fluentem ad hereditatem Conventus Sanctae Gertrudis in Buscoducis, necnon cum jure utendi via praedicta. De executeurs van het testament van Heylken, dochter van Reynder Poltey en weduwe van Jan Hermanszn. Vluggers genaamd Degens, verkochten dit huis 9 Maart 1606 aan Herbert Willemszn., vaandrig in Spaanschen dienst. Thans is het genummerd Orthenstraat 25.
22.Andries?
23.Wichmans Brabantia Mariana p. 387.
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch I (1910) 90-114
 
Artikelen
1910

Sasse van Ysselt

Het St. Geertruiklooster
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch I (1910) 90-114
 
1976

N.N.

Archeologische onderzoek in het plan Gertru te 's-Hertogenbosch
Heijmans perspektieven Personeelsorgaan verenigde Heijmansbedrijven BV Rosmalen (1976) 11-13
 
1980

H. van Bavel

Het handschrift van de Bossche kroniek van St Geertrui, 1140-1699, in de abdij van Berne
Vriendenboek stadsarchivaris Kuyer.
s.n. ('s-Hertogenbosch 1980) 1-17
 
1982

Wietske Prummel

The archaeozoological study of urban medieval sites in the Netherlands
Environmental archaeology in the urban context; ed. by A.R. Hall and H.K. Kenward.
The Council for British archaeology (London 1982) 117-122
 
1983

mr. J.A.M. Hoekx

St. Geertruiklooster
Bossche Bouwstenen VI ('s-Hertogenbosch 1983) 26
 
1988

J.W.G. Witmer

15e eeuwse schilderingen in het voormalige St Geertruiklooster te 's-Hertogenbosch. De kunst der geometrie in gotische schilderingen
Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond 5 (1988) 200-220
 
1992

J.A.M. Roelands

De Geertruiden
Stille omgang journaal 3 (1992) 3-10
 
1996

Henny Molhuysen

Achter de voorgevel : Barbara en andere zusters van het Geertruyklooster
Brabants Dagblad vrijdag 2 augustus 1996 (foto)
 
2001

H. van Bavel, A.C.M. Kappelhof, G.M. van der Velden, G. Verbeek

De z.g. kroniek van het St. Geertruiklooster te 's-Hertogenbosch. Een tekstuitgave.
Stadsarchief 's-Hertogenbosch - Abdij Berne ('s-Hertogenbosch - Heeswijk 2001)
2002

L. Toorians

Keizersdochter in Bosch klooster zorgt voor naam. 'Nagenoeg vergeten' kroniek op cd-rom
Brabant Cultureel 4 (2002) 33-34
 
2002

Paul van Dun

Kroniek van het Sint-Geertruiklooster digitaal
Noordbrabants historisch nieuwsblad 2 (2002) 15-17
 
2002

Ad van Drunen

Sint-Geertruiklooster
Kloosters en religieus leven ('s-Hertogenbosch 2002) 69
 
 
Benaming
1498Ste Gertruden cloesterStads Rekeningen van het jaar 1399-1800. Deel 1, blz 31
1594Convente vanden GeertruyenStads Rekeningen van het jaar 1594-1595. Deel 2, blz 1104
1629Convente van Ste GeertruydenStads Rekeningen van het jaar 1629-1630. Deel 2, blz 1350
 
Geschiedenis
1448 Nadat de Dominicanessen hun klooster hadden verlaten versigden er zich in 1449 vanuit Maaseijk reguliere kanunnikessen van St. Augustinus. De bisschop van Luik, Jan van Heinsberg, gaf namelijk op 17 december 1448 verlof om in dit klooster vier koorzusters, twee werkzusters en een knecht op te nemen met een Augustijn als geestelijk bestuurder.
Bron: Bossche Bouwstenen VI
 
1453 De bisschop van Luik verheft het St. Geertruiklooster tot een volslagen convent met dertig religieuzen met het recht novicen te aanvaarden.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1466 In 1466 werd een nieuwe kerk met drie altaren gewijd evanals het vergrote kerkhof.
Bron: Bossche Bouwstenen VI
 
1473 In die tijd verbleef een kluizenares bij de kerk in Orthen, een dorp grenzend aan 's-Hertogenbosch. Vanwege haar heilige levenswandel was zij zeer vertrouwd met hertog Arnold van Gelre en door een innige vriendschap met hem verbonden. Tussen hen beiden vonden vaak geheime gesprekken plaats over zaken die het zielenheil betreffen en andere gesstelijke en profane onderwerpen. En omdat deze kluizenares beschikte over een profetische geest, voorspelde zij de hertog alle ellende die hem te wachten stond. Uit verlangen naar een strenger leven is de kluizenares naar het kloosterleven overgegaan en werd zij zuster in het klooster van Sint-Geertrui in 's-Hertogenbosch. Daar is zij nadien overleden en begraven. Later, in het jaar des Heren 1473, overleed op de vigiliedag van de Heilige Matthias in februari hertog Arnold in Grave en is daar in een grote kerk begraven. Maar toen hij nog op sterven lag, had hij gevraagd een deel van zijn lichaam naar het klooster van Sint-Geertrui te laten overbrengen, opdat hij van deze zuster, die hij bij haar leven geerd en bemind had, niet helemaal gescheiden zou zijn in de dood, met de gelovige en vrome bedoeling dat hij op een dag van de algehele verrijzenis zich als medeverrijzende aan deze heilige zuster kon vastklampen. Zijn hart is uit zijn lichaam gehaald en bijgezet in het koor van de zusters van Sint-Geertrui.
Bron: Kroniek van Molius
 
1504 In 1504 ontmoet Filips de Schone voor het eerst Barbara Disquis (ca 1482 - 1568), een halfzuster van hem, buitenechtelijk dochter van Maximiliaan. Barbara had in 1497 haar intrede gedaan in het Sint Geertruiklooster te 's-Hertogenbosch. Daar zou zij haar verdere leven doorbrengen. Zij ontmoet er naast haar vader en halfbroer ook anderen: koning Christiaan II, keizer Karel V.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1509 In 1509 ontstond er een bijzondere devotie voor een daar aanwezig wonderdadig beeldje van de H. Maagd Maria.
Bron: Bossche Bouwstenen VI
 
1551 In het jaar des Heren 1551, op dinsdag voor het feest van het Eerbiedwaardig Sacrament, is door noodweer zware schade toegebracht aan het klooster van de reguliere zusters van Sint-Geertrui.
Bron: Kroniek van Molius
 
1746 De kloostergoederen van Sint Geertrui worden verkocht. De meeste gebouwen worden gesloopt, of tot woningen verbouwd. De kloosterkerk blijft gespaard, omdat deze door de hervormden in gebruik is genomen.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
 
Stadsrekeningen
1521 Kapittel 75.
Het convent St. Geertruide te 's Hertogenbosch ontvangt loten voor aan de stad 's Hertogenbosch geleende gelden.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 367
 
1542 Kapittel 10.
St. Geertruiden in de ortenstraat.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 1 ('s-Hertogenbosch 1866) 591
 
1579 Kapittel 18.
De Commissaris Veusels gehuisvest in het St. Geertruidenklooster.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1000
 
1594 Kapittel 15.
Een geschilderd glas door Gijsbert Stoffels gemaakt aan het klooster van St. Geertruiden geschonken.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1104
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 17, 18, 141

L. van de Meerendonk, Tussen reformatie en contra-reformatie IX (1967) 111, 118, 125n, 128, 137, 138, 235

Charles de Mooij en Aart Vos, 's-Hertogenbosch binnenskamers (1999) 18

Jan Sanders, Kroniek van Molius (2003) 55, 135, 179, 191, 269, 321

Jan Sanders, 'Verkloostering in het vijftiende-eeuwse 's-Hertogenbosch' in: Noordbrabants Historisch Jaarboek 33 (2016) 104-105

L.H.C. Schutjes, Geschiedenis van het bisdom 's-Hertogenbosch (1876) IV. 466-477

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 65, 175

n: vermelding in een voetnoot