Sint Pieter

bouwjaar: 1450-1452
vergroot: waarschijnlijk in 1495
sloop: 1645-1646
locatie: De Plein

Driebeukige pseudo kruisbasiliek met smaller driezijdig gesloten koor en torentje boven westfront.
Bron: Van Bos tot Stad (1983) 91-92
~~~
De St. Pieter wordt in 1450 gesticht als kapel voor de bedevaartgangers naar Rome.
Bron: Bastion Oranje
~~~
De preekstoel bevindt zich nu nog in de Evangelisch-Lutherse kerk in de Verwersstraat.
Bron: Kloosters, Kronieken en Koormuziek
 
Tekeningen
Plattegrondstekening door P. Saenredam 1632 (catalogus Centraal Museum Utrecht, 15 sep-dec 1961, cat. nr. 102);
Interieurschets en schilderij van P. Saenredam 1632 (ibid. cat. nrs. 99 en 100)
Bron: Van Bos tot Stad
 
Artikelen
1819

A. van Gils

Katholyk Meyerysch Memorieboek
s.n. ('s-Hertogenbosch 1819) 197
 
1840

J.A. Coppens

Nieuwe beschrijving van het Bisdom van 's-Hertogenbosch III ('s-Hertogenbosch 1840) 159
 
1870

L.H.C. Schutjens

Geschiedenis van het Bisdom 's-Hertogenbosch IV (Sint Michielsgestel 1870) 333
 
1910

Sasse van Ysselt

De voorname huizen en gebouwen van 's-Hertogenbosch I (1910) 69 e.v.
 
1969

J. van der Vaart

De kerken St. Jacob, St. Pieter en St. Catrien te 's-Hertogenbosch
Boschboom Bladeren 4 (1969) 69-72
 
1990

Ad van Pinxteren

Het oxaal van de voormalige Sint-Pieterskerk te 's-Hertogenbosch
Millennium 4 (1990) 40-48
 
2002

Ad van Drunen

Sint-Pieterskerk
Kloosters en religieus leven ('s-Hertogenbosch 2002) 70
 
 
Benaming
1605St. PeterskerckeStads Rekeningen van het jaar 1605-1606. Deel 2, blz 1165
1608Sinte PeterskerckeStads Rekeningen van het jaar 1608-1609. Deel 2, blz 1183
 
Geschiedenis
1450 Bouwtijd 1450-1452, waarschijnlijk vergroot in 1495.
Bron: Van Bos tot Stad
 
1569 De Sint Pieter wordt tot parochiekerk verheven.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1637 Het fort Willem-Maria wordt gebouwd als dwangburcht voor de stad. De oude Sint Pieterskerk en een groot aantal omliggende huizen worden daarna afgebroken om een vrij schootsveld op de stad te krijgen. Het kale gebied wordt 'De Plein' genoemd.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 
1645 Gesloopt 1645-1646.
Bron: Van Bos tot Stad
 
 
Kunstafbeeldingen

Interieur van de Sint-Pieterskerk te 's-Hertogenbosch naar het oosten, 1632

Pieter Jansz. Saenredam ()
(olieverf op paneel, 40.5 x 55.5 cm)
Particuliere verzameling

Gesigneerd en gedateerd: 'P.Saerdam 1632.' (op het druipgewelf onder de preekstoel op het oxaal)
In Buscoducis
 

Gebrandschilderd raam met bisschop Masius uit de Sint-Pieterskerk in 's-Hertogenbosch, 1632

Pieter Jansz. Saenredam ()
(pen, gewassen en aquarel, 39.4 x 24.8 cm)
Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch (inv. 12.130)

Ongesigneerd, gedateerd: '1632. Den 9. Julij.' (linksboven)
In Buscoducis

Sint Pieterskerk. Interieur vanuit de middenbeuk naar het oosten, 1632

Pieter Jansz. Saenredam ()
(pen, bruine inkt en aquarel, 27.5 x 37.5 cm)
Rijksprentenkabinet, Amsterdam (inv. A 2063)

Gesigneerd en gedateerd:
'Pieter Saenredam fecit.' (op de bank rechtsonder), 'Ao. 1632. den 13 Julij. de sinte pieters kerck, binnen S'Hartogenbosch in brabant.'
In Buscoducis
 

Plattegrond van de Sint-Pieterskerk in 's-Hertogenbosch, 1632

Pieter Jansz. Saenredam ()
(pen en aquarel, 18.5 x 32.8 cm)
Particuliere verzameling

Gesigneerd en gedateerd:
'De gront van de Ste. Pieters kerck. binnen S'Hartogen bosch in brabant. van mijn gedaen den 13. en Julij 1632.' (bovenzijde)
In Buscoducis
 

Oxaal uit de Sint Pieter in 1632

Pieter Jansz. Saenredam ()
()
 
Onderzoeken
1987 Enige jaren voor de sloop in 1645-1646 maakte Pieter Saenredam tekeningen van de kerk. Uit archeologische waarnemingen in 1987 bleek dat de kerk ca. 10 meter breder is dan Saenredam aangeeft.
Bron: Kloosters, Kronieken en Koormuziek
 
 
Stadsrekeningen
1605 Kapittel 12.
Toelaag aan de kerk van St. Pieter.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1165
 
1606 Kapittel 18.
Jan Roelofs van Diepenbeek schildert een glas voor de St. Pieterskerk en maakt het patroon tot beschildering van den voorgevel van het Stadhuis.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1174
 
1612 Kapittel 6.
Toelaag voor de klok van de St. Pieterskerk.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1207
 
1615 Kapittel 18.
Toelaag aan St. Pieterskerk voor het schilderen van een perk in het wulf voorstellende het leven van St. Paulus.
R.A. van Zuijlen, Inventaris der Archieven van de Stad 's-Hertogenbosch 2 ('s-Hertogenbosch 1866) 1226
 
 
Literatuur en bronnenpublicaties

J.A.M. Hoekx e.a., Vruchten van de goede en de slechte boom : Heyman Voicht van Oudheusden over de godsdiensttwisten in zijn stad 's-Hertogenbosch en in Breda (1577-1581) (2008) 19, 109, 111, 126, 137

L.P.L. Pirenne, 's-Hertogenbosch tussen Atrecht en Utrecht (1959) 145n, 159, 162, 164

L.H.C. Schutjes, Geschiedenis van het bisdom 's-Hertogenbosch (1876) IV. 333-345

n: vermelding in een voetnoot