afb.

Fort Sint Anthonie (1597)

Vughterweg

Aan de belangrijke zuidwestelijke invalsweg van de stad lag een tweetal forten, Isabella (nu binnen de gemeente Vught gelegen) en Sint Anthonie. Van dit laatste fort bestaat enige onduidelijkheid over het stichtingsjaar. Aangenomen mag worden dat het uit 1597 stamt. De vorm van het fort was asymmetrisch.
Alhoewel de plattegrond in wezen is gebaseerd op een regelmatige vijfhoek, maar waarvan de bastions op vier van de vijf hoekpunten waren geplaatst. Aan de zijde tegenover de binnenstad ontbrak een bastion. De courtine was "gebroken" en had een naar binnen geknikte vorm. Het fort kon worden bereikt vanuit de weg naar Vught via twee bruggen over een brede omringende gracht. Het omringende terrein rond het fort was laag afgegraven.
Al spoedig werd het fort uitgebreid met een ravelijn als voorwerk aan Vughtse zijde. Aan de oostzijde grensde het fort aan de rivier de Dommel, waardoor het regelmatig overlast te verwerken kreeg van hoge waterstanden en ijsgang in de winter. De aarden wallen werden hierdoor verstevigd met bekledings- ("revêtements")muren. Regelmatig moesten de wallen en muren echter worden hersteld of aangepast. Na de vestingwet van 1874 werd het fort ingedeeld in de categorie "eerste klasse forten". In 1883 werd de westelijke helft gesloopt bij het verleggen van de weg 's-Hertogenbosch-Vught. Hierna had het fort geen "klasse" meer en zijn nu nog alleen twee bastions, grenzend aan de Dommel, bewaard gebleven. Het westelijk deel van het fort is echter nog herkenbaar in de ordening van recente kantoor-appartementsgebouwen die om de contouren van het fort zijn gelegen.
Stadsarchief
 
Achter de voorgevel

Fort St.-Anthonie

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 2 februari 1995
 
Artikelen
1995

Henny Molhuysen

Achter de voorgevel : Fort St.-Anthonie
Brabants Dagblad donderdag 2 februari 1995 (foto)
 
 
Stadsrekeningen
1629 Kapittel 21.
Straatkeijen uit het fort St. Antoni ontgraven.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1629-1630. Deel 2, blz 1360
 
 
Kaarten

1604

ca 1625

1629

Onbekend
 
Literatuur en bronnenpublicaties

C.J. Gudde, 's-Hertogenbosch geschiedenis van vesting en forten (1974) 98, 103-106, 112, 113, 115, 116, 121, 122, 135, 156, 158, 160-161, 163, 176, 208, 211, 218, 219, 223, 224-225

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 14, 43, 409

n: vermelding in een voetnoot