afb. A.C.M.M. Wetzer, 30 mei 2007

Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch

locatie: Sint Jan, Torenstraat

Op een koude januaridag van het jaar 1380 wilde een jonge arbeider in een van de loodsen een vuurtje aanleggen. Daarvoor zocht hij tussen de rommel naar hetgeen brandbaar was en vond er een bestoft, beschimmeld houten beeld, ongeveer 1.15 meter hoog, uit hard inlands eikenhout gesneden. Hij wist niet, dat het een Mariabeeld was, want het kindje op de linkerarm ontbrak. Waarschijnlijk was het niemand bekend, waar het vandaan kwam en, doordat het achteloos tussen de rommel lag, stelde blijkbaar ook niemand daar prijs op. De jonge man nam derhalve een bijl, om het stuk te hakken, toen de bouwmeester de loods binnentrad en hem tegenhield.
"Ongelukkige", riep hij uit, "wat gaat gij beginnen! Ziet gij niet, dat het een beeld is van de Moeder Gods?" Geschrokken viel de jonge arbeider op de knieën, vroeg God en Maria om vergiffenis en beloofde alles goed te maken. Op Witte Donderdag bracht hij het beeld naar de gedeeltelijk gereed gekomen Sint-Janskerk, om het een plaats te geven tussen de beelden, welke, ter versiering van het H. Graf waren opgesteld. Doch de personen die het H. Graf gereed maakten, wezen het af. "’t Is lelijk, oud, onooglijk," zeiden zij. Verontwaardigd antwoordde de jongeman: "Gij zelf zijt oud en lelijk", en liet het staan. Toen daags daarna, op Goede Vrijdag, de andere beelden naar hun plaats werden teruggebracht, bleef dit Mariabeeld alleen achter. Wat moest men ermee beginnen? Een Godvruchtig man, broeder Wouter genaamd, ontfermde zich er over. Hij plaatste het op het St. Michaelsaltaar, in een van de straalkapellen, achter het hoogaltaar, aan de zuidzijde.
Omstreeks een half jaar daarna vond de priester, die op dit altaar geregeld de H. Mis las, het toch te lelijk en liet het door een knecht ergens in een hoek zetten. Dit verdroot broeder Wouter en hij vroeg het aan de koster ten geschenke. Toen hij het nu, tegen Lichtmis van 1381, mee naar huis wilde nemen, voelde het zo zwaar aan, dat hij het in de kerk moest achterlaten. Toch nam schijnbaar niemand daarvan notitie, want men bracht het beeld naar het Onze-Lieve-Vrouwekoor, aan de noordzijde van het hoogaltaar, waar het soms naast, soms achter het altaar werd geplaatst. Kort na Pinksteren 1381 werd dit Mariakoor geschilderd en broeder Wouter verzocht de schilder ook zijn beeld op te knappen. Doch de kunstenaar weigerde. Zijn zoon echter bestreek lachend de wangen van het beeld met gele verf en broeder Wouter haalde de kleuren nog wat bij. Nu werd het beeld zo onooglijk, dat het in de kerk van de ene hoek naar de andere verhuisde en dat Wouter er niets meer over durfde zeggen, ja, het zelfs niet eens meer in zijn huis wilde hebben. Want toen de koster vroeg, waarom hij het beeld niet meenam antwoordde hij: “Het is zo lelijk. Stond het bij mijn bed, ik duchtte, dat ik er van zou verschrikken.” Toch liet broeder Wouter het beeld niet geheel los, want, toen hij in het bezit kwam van een stuk oud lijnwaad, met bloemen doorweven, besloot hij daarvan voor het beeld een mantel van twee stukken te maken. Een zekere juffrouw Oda zou hem daarbij behulpzaam zijn. Deze talmde echter zo lang, dat Wouter maar besloot, om het zelf te doen. Op zekere nacht viel hem in, dat eerst het kindje terecht moest komen, hetwelk van de linkerarm van het beeld verdwenen was. Toevallig liep hij ‘s anderendaags door de Orthenstraat en zag daar kinderen met het kleine beeldje spelen. Hij nam het af, ofschoon de kinderen groot misbaar maakten en zette het Jezuskindje op de linkerarm van het beeld. Sommigen beweren, dat dit beeldje tot een later tijdperk zou behoren, doch anderen houden vol, dat zowel materiaal, als uitvoering, voor de zelfde beeldhouwer pleiten.
www.broederschapzoetemoeder.nl
 
Verhalen en legenden I

De Zoete Moeder

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 7 juli 1988
 
Verhalen en legenden II

Ex voto's als dank voor verhoord gebed

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 28 juli 1988
 
Verhalen en legenden III

Gestolen sieraden

door Henny Molhuysen

Brabants Dagblad donderdag 29 april 1993
 
Artikelen
1868

W. Wessels

Onze-Lieve-Vrouw van 's-Hertogenbosch
Volks-Almanak voor Nederlandsche katholieken in het jaar O.H. 1869.
C.L. van Langenhuysen (Amsterdam 1868) 51-63
 
1902

Redactie

Een heilige ter bedevaart bij de Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch
Noordbrabantsch Dagblad zondag 6 en maandag 7 juli 1902
 
1916

Redactie

Plechtige omgang ter eere der Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch op zondag 9 juli 1916
s.n. (s.l. 1916)
 
1918

Th. Goossens

Het Beeld der Zoete Moeder te 's-Hertogenbosch
Bossche Bijdragen II (1918) 237-284
 
1931

Joh. Brekelmans

De kathedrale basiliek van St. Jan en de Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch
De katholieke vrouw 10 (1931) 145
 
1931

H.J.M. Ebeling

Iets over bedevaartplaatsen ter eere van Maria in Brabant
De katholieke vrouw 10 (1931) 147
 
1937

Wouter Wedekint

De Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch
Procinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche Courant 7-15 juli 1937
 
1953

Redactie

Honderd jaar geleden keerde het beeld der Zoete Moeder terug in de Sint Jan
Sint Jansklokken vrijdag 3 juli 1953
 
1967

Redactie

Plechtige Omgang ter ere van de Zoete Moeder van Den Bosch 7 mei 1967 - 3 uur
s.n. (s.l. 1967)
 
1977

H. Beex

Zeshonderd jaar oud Mirakelboek wordt weer leesbaar
Bisdomblad vrijdag 20 mei 1977 | 6-7
 
1978

Redactie

Nieuwe troon voor Zoete Moeder van Den Bosch
Bisdomblad vrijdag 13 januari 1978 | 6-7
 
1978

Redactie

Beeld van Zoete Lieve Vrouw krijgt neo-barokke troon
Bossche Omroep woensdag 26 april 1978
 
1978

Verslaggever

Nieuwe troon voor de Lieve Vrouw van 's-Hertogenbosch
Bisdomblad vrijdag 2 juni 1978 | 3
 
1980

Verslaggever

Nieuw beeldje van Maria van Den Bosch
Brabants Dagblad woensdag 1 oktober 1980
 
1982

A.A.J. de Wolf

De Zoete Moeder van Den Bosch werd overal om hulp gevraagd
Brabants Centrum donderdag 29 april 1982
 
1982

Wim Hagemans

Sint Jan nog steeds centrum Maria-verering
Brabants Dagblad zaterdag 15 mei 1982
 
1982

Remigius Heesbeen

Hoe het Bossche Lieve-Vrouwelied ontstond
Ontmoetingen aflevering 67 (1982) 39-44
 
1985

Harrie Beex

Veel bedevaarten naar Zoete Lieve Vrouw : Mirakelen bij oud beeld
Brabants Dagblad zaterdag 8 juni 1985 | 59
 
1987

Redactie

Vicaris van Montfoort leidt Bosch' Mariajaar
Katholiek nieuwsblad 19 (1987) 2
 
1987

Peter van Zoest

De fraters en de Zoete Moeder van Den Bosch
Ontmoetingen 86 (1987) 33-35
 
1988

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : De Zoete Moeder
Brabants Dagblad donderdag 7 juli 1988 (foto)
 
1988

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Ex voto's als dank voor verhoord gebed
Brabants Dagblad donderdag 28 juli 1988 (foto)
 
1989

Mgr. J. ter Schure

De Mariaverering in onze stad
Bisdomblad vrijdag 5 mei 1989 | 3
 
1993

Redactie

De Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch
Stille omgang journaal 3 (1993) 6-8
Stille omgang journaal 4 (1993) 4-7
 
1993

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Gestolen sieraden
Brabants Dagblad donderdag 29 april 1993 (foto)
 
1994

Redactie

De Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch
Stille omgang journaal 1 (1994) 4-8
 
1994

Harrie Beex

De Lieve Vrouwkes van Brabant. Niet erg kerks
De Roerom 9 (1994) 6-7
 
1994

Jos Delsman

Onze Lieve Vrouw van altijddurende bijstand
Berichten uit Boschveld 5 (1994) 8-9
 
1996

Marleen Duijf

Parochianen reageren onthutst op verwijderen van barokke troon bij Mariabeeld in Bossche Sint-Jan. Zoete Lieve Vrouwe bezwijkt onder mantel
Brabants Dagblad maandag 22 april 1996 (foto)
 
1998

G.M. van der Velden

Kroniek werpt nieuw licht op het beeld van 'Onse-Lieve-Vrouwe-der-soetichijt'
Bisdomblad 21 (1998) 10
 
1998

Redactie

Het wonderbeeld
Rond Janus & Bet 2 (1998) 12
 
1999

J. Peijnenburg

De terugkeer van de Zoete Lieve Vrouwe
Bisdomblad 26 (1999) 7
 
2000

Henny Molhuysen

'Onse Suete Vrouwe'. O.L. Vrouw van 's-Hertogenbosch
Uyt den Bogaert 43 (2000) 11-12
Uyt den Bogaert 44 (2000) 11-13
Uyt den Bogaert 45 (2000) 11-12
Uyt den Bogaert 46 (2000) 15-17
Uyt den Bogaert 47 (2000) 10-11
Uyt den Bogaert 49 (2000) 10-11
 
2000

Henk Langenhuijsen

Middeleeuwse rijmkroniek over het Mariabeeld van de Sint Jan opnieuw tot leven gebracht. 'Lieve Vrouwe' is persoonlijk hoogtepunt van Bossche schrijfster Marianne Keser
Brabant Cultureel 7/8 (2000) 35-36
 
2001

Henny Molhuysen

'Onse Suete Vrouwe'. O.L. Vrouw van 's-Hertogenbosch
Uyt den Bogaert 50 (2001) 14-15
Uyt den Bogaert 51 (2001) ?
Uyt den Bogaert 52 (2001) 20-21
Uyt den Bogaert 53 (2001) 8-9
 
2001

J. Peijnenburg

De mantels van O.L. Vrouw van Den Bosch
Rondom Maria van 's-Hertogenbosch 2 (2001) 18-20
 
2002

Michiel Savelsbergh

Mensen hebben iets met de Zoete Moeder
Bisdomblad 5 (2002) 4-5
 
2002

Jan Peijnenburg

De terugkeer van het Lieve Vrouwenbeeld in de kathedrale basiliek van de Sint Jan
Rondom Maria van 's-Hertogenbosch 2 (2002) 4-10
 
2002

Een Brusselse pastoor lag dwars

Den Bosch viert volgend jaar met een reeks activiteiten dat het mirakelbeeld van Maria 150 jaar geleden terugkeerde uit 'ballingschap' in Brussel. Het was nog een hele toer om het beeld terug te krijgen. Een Brusselse pastoor lag dwars.
Wim Hagemans | Brabants Dagblad zaterdag 21 december 2002 | 25
 
2003

Wim Hagemans

Edelstenen voor Zoete Moeder
Brabants Dagblad donderdag 10 april 2003
 
2003

Redactie

Beeld Zoete Moeder maakt voor het eerst in geschiedenis rondgang door bisdom
Bisdomblad 81 (2003) 13
 
2003

Charles de Mooij

De terugkeer van de Zoete Moeder : Tentoonstelling 12 april t/m 24 augustus 2003
Noordbrabants Museum Nieuws 37 (2003) 5
 
2003

Jan Korsten

De terugkeer van de Zoete Moeder. 's-Hertogenbosch al eeuwen een centrum van Mariadevotie
KringNieuws 3 (2003) 9-10
 
2007

Redactie

Een mantel voor de Zoete Moeder
Bossche Omroep zondag 25 maart 2007
 
2007

Redactie

Nieuwe mantel voor Maria in Bossche Sint-Jan
Trouw zaterdag 14 april 2007
 
2008

Gerard ter Steege

Het verhaal van de Zoete Lieve Vrouw
KringNieuws 3 (2008) 14-15
 
2010

Wim Hagemans

'Volks' Marialied bij start meimaand
Brabants Dagblad vrijdag 23 april 2010
 
2010

Henri van der Steen

Louis Nabbe schreef een nieuw liedje over de Zoete Moeder
Brabants Dagblad zaterdag 1 mei 2010
 
2016

Elke tijd zijn eigen maagd

De kerken ogen steeds leger, maar Maria, maagd en moeder, blijft trekken. In mei weten tal van gelovigen de Zoete Lieve Vrouwe in de Bossche Sint-Jan nog te vinden.
Mieske van Eck | Brabants Dagblad zaterdag 7 mei 2016 | Regio 4-5
 
 
Boeken
?

J.P.W.A. Smit

De overdracht van het beeld der Zoete Lieve Vrouwe van 's Hertogenbosch aan prelaat en kanunniken regulier der abdij van Sint Jacobs opt Caudenberg te Brussel
s.n. | 's-Hertogenbosch z.j.
 
1853

Redactie

Een woord bij gelegenheid der herstelling van het miraculeuze beeld van O.L. Vrouw van 's-Hertogenbosch
s.n. | St. Michiels-Gestel 1853
 
?

Redactie

Tweede plegtig bezoek gebragt aan het wonderbeeld der Moeder Gods Maria, de Zoete L.-V. van Den Bosch, door de studenten van het Bisschoppelijk Seminarie (1e afd.) van 's Hertogenbosch; de herstelling der Zoete L.-V. van Den Bosch in hare kapel, en de dogma-verklaring der onbevlekte ontvangenis van de H. Maagd Maria, feestelijk herdacht Tweede plechtig bezoek gebracht aan het wonderbeeld van de Moeder Gods Maria, de Zoete L.-V. van Den Bosch, door de studenten van het Bisschoppelijk Seminarie (1e afd.) van 's-Hertogenbosch; de herstelling van de Zoete L.-V. van Den Bosch in haar kapel, en de dogma-verklaring van de onbevlekte ontvangenis van de H. Maagd Maria, feestelijk herdacht
s.n. | s.l. 1857?
 
1903

G.A.M. van der Kant

Handboekje voor de vereerders der Zoete-Lieve-Vrouw van 's-Hertogenbosch
Teulings | 's-Hertogenbosch 1903
 
1921

Redactie

Onze Lieve Vrouw van Den Bosch
G. Mosman Zoon | 's-Hertogenbosch 1921
 
1946

H. Beex

Mirakelen der zoete lieve vrouw
Paul Brand | Bussum 1946
 
1947

Samengesteld in opdracht van de Bossche Kajotters

Geschiedenis van het wonderbeeld der zoete lieve vrouw
s.n. | 's-Hertogenbosch 1947
 
1953

Pater Adrianus

Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch
Mosmans | 's-Hertogenbosch 1953
 
1956

Redactie

Feestdag van de Zoete Lieve Vrouwe van Den Bosch. Zondag 7 Juli 1956
Gooi & Sticht | Hilversum 1956
 
1978

H. Hens, H. van Bavel, G.C.M. van Dijck

Mirakelen van Onze Lieve Vrouw te 's-Hertogenbosch, 1381-1603
Stichting zuidelijk historisch contact | Tilburg 1978
 
1978

H. Beex

Vertellingen uit het Mirakelboek : De wonderverhalen van de Zoete Lieve Vrouw van 's-Hertogenbosch
Bisdomblad | 's-Hertogenbosch 1978
 
1979

Nico van den Akker, Frans Andriessen, Harrie Beex

Beeld van genade. Feestgave voor de Zoete Lieve Vrouwe van Den Bosch bij gelegenheid van het 125e herdenkingsjaar van de terugkeer van het genadebeeld
Gooi en Sticht | Hilversum 1979
 
1980

Jan Schellekens, Joke van de Knaap-van den Eerenbeemt e.a.

Wees gegroet : Verhaal en Meditatie bij O.L. Vrouw van Den Bosch
Broederschap van O.L. Vrouw van Den Bosch | Drunen 1980
 
1984

C.J.M. Free

De bedevaart naar de Zoete Lieve Vrouw van 's-Hertogenbosch
s.n. | 's-Hertogenbosch 1984
 
1985

Lea Smulders, Marianne Keser, Hakki van Rosmalen

Wat een wonder!
Avanti | Zaltbommel 1985
 
1987

Ineke Platel, Peter van Zoest, Ben Wevers

Steek dan voor mij ook een kaarsje op. Onze Lieve Vrouw in het bisdom Den Bosch
Afdeling pers & publiciteit van het bisdom 's-Hertogenbosch | 's-Hertogenbosch 1987
 
1996

Redactie

Beelden van verwondering. Meimaand, Mariafeesten 1996 Sint Jan, 's-Hertogenbosch
Broederschap Onze Lieve vrouw van Den Bosch | 's-Hertogenbosch 1996
 
1999

Broederschap van Onze Lieve Vrouw van Den Bosch

Beelden van Wijsheid. Meimaand, Mariafeesten 1999
Broederschap van Onze Lieve Vrouw van Den Bosch | 's-Hertogenbosch 1999
 
2000

Marianne Keser

Lieve Vrouwe, sij waert verheven Tsertoghenbossche
Heinen | 's-Hertogenbosch 2000
 
 
Afbeeldingen

 
     
 
Literatuur en bronnenpublicaties

J.P.W.A. Smit, 'De overdracht van het beeld der Zoete Lieve Vrouwe van 's Hertogenbosch aan Prelaat en Kanunniken regulier der abdij van Sint Jacobs opt Caudenberg te Brussel' in: Taxandria (1913) 26-33, 105-120, 186-193

Aart Vos, 's-Hertogenbosch : De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 241, 242, 250, 382, 411, 412

n: vermelding in een voetnoot